Αρχική arrow Άρθρα - Εκδόσεις arrow Άρθρα Αρχείου arrow Άρθρο Ιουνίου Νο 7- Οδοιπορικό στην Ιωνία- Αιολία

Άρθρο Ιουνίου Νο 7- Οδοιπορικό στην Ιωνία- Αιολία

Κυριακή, 29 Ιούνιος 2008

29η Ιουνίου 2008 

                               Οδοιπορικό στην Ιωνία - Αιολία 

Η Ιωνία και η Αιολία είναι δύο γεωγραφικά διαμερίσματα της Μικρασίας και του Ελληνισμού μεταξύ Τρωάδος, Μυσίας, Φρυγίας, Λυδίας, Καριάς και Αιγαίου Πελάγους. Σήμερα είναι εντεταγμένα στο ευρύτερο γεωγραφικό-διοικητικό διαμέρισμα του Αιγαίου (REGION DE L’ / EGEE) της τουρκικής επικράτειας. Με σταθερή πορεία προς βορράν και με προορισμό το Αϊβαλί (αρχαίες Κυδωνιές) και τα Μοσχονήσια ή Εκατόνησοι , έχοντας αριστερά μας το Αιγαίο Πέλαγος με τα νησιά Σάμος, Χίος, Μυτιλήνη και δεξιά μας την εύφορη ενδοχώρα της Μικρασίας, αναχωρούμε από την αρχαία Νεάπολη, όπου δίπλα της είναι το «νησί των πουλιών» (Κούς - Αντασί) το σημερινό Κουσάντασι (KYSADASI) ή Νέα Έφεσος (YENI EFES) πόλη- λιμάνι επί του κόλπου της Εφέσου ή Καϋστρου ή Κουσάντασι (EFES ή KYSADASI KORFEZI). Γύρω της οι πόλεις που ήκμασαν κατά τους ελληνιστικούς χρόνους: Πανιώνιον, Πριήνη, Σώκια, Τράλλεις (Αϊδίνιο), Έφεσος, Μίλητος, Ηράκλεια. Την κοιλάδα της Εφέσου διατρέχει ο Κάϋστρος ή Αστραίος ποταμός διερχόμενος πλησίον και βόρεια της αρχαίας Εφέσου. Σήμερα ονομάζεται Μικρός Μαίανδρος (KYCYK MENDERES) για να διακρίνεται από τον Μεγάλο Μαίανδρο (BUYUK MENDERES) ο οποίος διέρχεται νότια των Τραλλέων (Αϊδινίου) και ο μεν πρώτος, εκβάλλει στον κόλπο της Εφέσου, ο δε δεύτερος, στον Λάτμιο κόλπο, νότια του όρμου της Μυκάλης.

1. ΕΦΕΣΟΣ Δίπλα στον Κάϋστρο και κοντά στις αρχαίες πόλεις Κλάρος, Σεληνούντα και Νότιον, απλώνεται η βασίλισσα των πόλεων, μια εκτεταμένη μεγαλειώδης αρχαία πολιτεία χωρίς αρχή ,και τέλος, μια πολιτεία που ήταν πλουσιότατη σε πνευματικές δραστηριότητες, αλλά και σε υλικά αγαθά. Εντυπωσιακή η Βιβλιοθήκη, το Αρχαίο θέατρο, η Οδός Ερμού, η καλημάρμαρη Λεωφόρος που οδηγούσε στο λιμάνι το οποίο, σήμερα έχει εξαφανισθεί λόγω των προσχώσεων στο Δέλτα του Καϋστρου. Περπατώντας στους δρόμους αυτής της μεγαλούπολης της αρχαιότητας καταλαμβάνεσαι από ίλιγγο και μεθάς από την ομορφιά και το πλήθος των αρχαιοτήτων, αισθάνεσαι υπερήφανος, και σε κάθε σου βήμα αφουγκράζεσαι την ανάσα των προγόνων σου.

2. ΚΟΛΟΦΩΝ Μια από τις 12 Ιωνικές πόλεις που μετείχε από την αρχή του «κοινού των Ιώνων, του Πανιωνίου» KΑΙ ΒΡΊΣΚΕΤΑΙ βόρεια της Εφέσου. Η λέξη Κολοφών (Κολοφώνας) έχει μικρασιατική καταγωγή, είναι προελληνική και σημαίνει ανώτατο σημείο, επιστέγασμα, κορωνίδα, έπακρον. Του λόγου το αληθές επιβεβαιώνεται από την εξέχουσα θέση της Ακρόπολης με τους τέσσερες ημικυκλικούς πύργους και τις τρεις πύλες οι οποίες είχαν τις ακόλουθες κατευθύνσεις: η μία προς Α. προς την πεδιάδα του Καϋστρου ποταμού που περιβάλλεται από τα βουνά Τμώλος (Boz Daglari) και Mεσσωγίς (Avoin’ Daglari), η δεύτερη προς Ν. προς το επίνειο της το Νότιον ή Νέα Κολοφών, όπως ονομάσθηκε μετά για να διακρίνεται από την παλαιά και η τρίτη προς Β. προς την πεδιάδα του Άστη ποταμού που περιβάλλεται από τα βουνά: Κέρκαφος, Μαστούσιον, Νυμφαίον, και Δράκων.

3. ΣΜΥΡΝΗ. Ήταν η πόλη της χαράς, της εργασίας και της προκοπής μέχρι το 1922. Την περιοχή της Σμύρνης θα την προσπεράσουμε από ανατολάς και περιφερειακά. Αριστερά του κεντρικού οδικού δικτύου (Αίδίνιο-Σμύρνη-Αδραμύττιο) απέναντι από το διεθνές αεροδρόμιο ADNAN MENDERES εντοπίζουμε την άλλοτε γραφικότατη ελληνική πόλη Σεβδήκιοϊ (σήμερα GAZIEMIR) των 7.000 κατοίκων χτισμένη επάνω στο μοναδικό προς νότο στρατηγικής σημασίας πέρασμα, μεταξύ Νυμφαίου και Μαστουσίου (υψώματα Ερυθραίας) όρους, από Σμύρνη προς τις πεδιάδες Καϋστρου, Οδεμησίου και Μαιάνδρου. Αμέσως μετά προσδιορίζονται οι άλλες ελληνικές πόλεις Μπουτζάς, Μπορνόβας, Κορδελλιό, Κουκλουτζάς. Ήδη έχει ολοκληρωθεί η παράκαμψη μεγάλου μέρους της ευρύτερης περιοχής Σμύρνης και οδεύουμε προς την εύφορη πεδιάδα Φώκαιας -Μενεμένης -Μαγνησίας.

4. ΜΕΝΕΜΕΝΗ. Ανάμεσα στην Σμύρνη και την Φώκαια, μετά το στρατιωτικό αεροδρόμιο GIGLI (Τσίλι) που είναι αριστερά μας και κοντά στις όχθες του Ερμού ποταμού (GEDIZ NEHRI) απλώνεται η Μενεμένη. Απελευθερώθηκε από τάγμα του 5ου Ελληνικού Συντάγματος Πεζικού την 8η Μαΐου 1919 χωρίς καμία αντίσταση. Οι εκδιωχθέντες 2.500 κάτοικοι της εγκαταστάθηκαν δυτικά της Θεσ/νίκης και ίδρυσαν τον γνωστό ομώνυμο Δήμο. Η Μενεμένη είναι γνωστή από το αντιδραστικό κίνημα κατά των νεωτεριστικών μεταρρυθμίσεων του Ατατούρκ του Ιανουαρίου 1931 το οποίο κατεστάλη αμέσως με την θανάτωση των πρωταιτίων.

5. ΦΩΚΑΙΑ. Εδώ ήταν τα εδαφικά όρια μεταξύ Αιολίας και Ιωνίας. Γύρω της οι αρχαίες πόλεις: Λεύκαι, Κύμη, Γρύνειον, Μύρινα, Αιγαί. Η Φώκαια και τα Μέλαινα Άκρα της βόρειας Ερυθραίας σχημάτιζαν την θαλάσσια είσοδο -πύλη από το Αιγαίο προς τον Ερμαίο ή Σμύρνης κόλπο. Στην απογραφή του 1904 είχε 7.500 κατοίκους , από τους οποίους οι 6.300 ήταν έλληνες, διωχθέντες δε το 1922, εγκαταστάθηκαν στην δυτική πλευρά του κόλπου της Κασσάνδρας Χαλκιδικής και συγκεκριμένα σε Μετόχι της Ιεράς Μονής του Αγίου Παύλου του Αγίου Όρους, την Φώκαια. Επίσης, άλλες ομάδες προφύγων εγκαταστάθηκαν κοντά στην Ανάβυσσο Αττικής (Παλαιά Φώκαια). Βόρεια της αρχαίας Φώκαιας και επί του κόλπου της Ελαιάτης ή Κύμης ιδρύθηκε από έλληνες περί το 1250 μ.χ. η Νέα Φώκαια ή Νέες Φώκαιες (YENI FOCA) γύρω από ένα ορυχείο «Στύψης» (ALUN), είδος ορυκτού, χρήσιμου για την βαφή υφασμάτων και άλλες χρήσεις. Σήμερα η λέξη Φώκαια υποδηλεί , τόσο την αρχαία Φώκαια (ESKI FOCA), όσο και την Νέα Φώκαια (YENI FOCA) της Μικρασίας.

6. ΠΕΡΓΑΜΟΣ. Η αρχαία Πέργαμος, πρωτεύουσα του Κράτους της Περγάμου με έντονο το ελληνικό στοιχείο από την αρχαιότητα μέχρι το 1922, ήταν κτισμένη στην κοιλάδα (BAKIR) που σχημάτιζαν οι παραπόταμοι του Κάϊκου ποταμού Κήτειος και Σελινούς και κοντά στις αρχαίες πόλεις Ελαία, Πιτάνη και Κάμβρειον. Συνδεδεμένη με μεγάλα ονόματα της αρχαιότητας όπως του πολυγραφότατου Ιατρού Γαληνού , του σοφού Κράτη, στον οποίο αποδίδεται η επινόηση της περγαμηνής (μεμβράνη για γραφή από κατεργασμένο δέρμα αιγοπροβάτων), του στωικού φιλόσοφου Αθηνόδωρου, κ.α. Το Αρχαίο θέατρο, ο Μεγάλος Βωμός του Δία-Σωτήρα (ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου), ο Ναός της Αθηνάς, το Ανάκτορο του Ευμένου του Β’(βασιλιά του κράτους της Περγάμου), το Ασκληπιείο, και η Βιβλιοθήκη της Περγάμου που ιδρύθηκε από τον βασιλιά Άτταλο τον Β’, εμπλουτίσθηκε από τον Ευμένη τον Β’ και εθεωρείτο εφάμιλλη της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, είναι από τα εντυπωσιακότερα δημιουργήματα των ελληνιστικών χρόνων. Σημαντική ήταν η συμβολή της Γερμανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας στις ανασκαφές, στην ανακάλυψη πολυτίμων ευρημάτων και στις αναστηλώσεις μέσα στον εκτεταμένο αρχαιολογικό χώρο της Περγάμου, πολλά όμως αρχαία μνημεία μεταφέρθηκαν στην Γερμανία. Η Πέργαμος απελευθερώθηκε από τον ελληνικό στρατό στις 30 Μαΐου 1919, 15 ημέρες μετά την Σμύρνη (15-5-1919). Το 1922 η Ανεξάρτητη Μεραρχία (Αρχιπελάγους) επιστρέφουσα από Κιουτάχεια με κατεύθυνση το Δικιλί, ύστερα από παράκληση επιτροπής από έλληνες, αρμενίους και τούρκους, κατοίκους της πόλης, διήλθε έξω από την Πέργαμο και συγκεκριμένα, έκανε πρώτη στάθμευση την 28/8 στο Κινικ και δεύτερη την 29/8 στο Ράλι Τσιφλίκι, νότια της Περγάμου, προκειμένου να αποφευχθεί η καταστροφή της πόλης από τυχόν στρατιωτικές επιχειρήσεις των εμπλεκομένων μερών.

7. ΔΙΚΙΛΙ Λιμάνι στον ομώνυμο κόλπο (DIKILI KORFEZI) και επίνειο της Περγάμου. Το 1918 από τους 5.000 κατοίκους οι 3.000 ήταν έλληνες. Η κοιλάδα του Κάϊκου ποταμού περιτριγυρισμένη από τα βουνά Πίνδασος (MADRA DAGI) και Σαρδίνη (YUNT DAGI) ξετυλίγεται μπροστά μας. Σφαλίζεις τα μάτια σου και ανοίγεις διάπλατα τα μάτια της ιστορίας. Αριστερά το λιμάνι του Δικιλί που κατά την μικρασιατική εκστρατεία (1919-1922) είχε σπουδαία στρατηγική σημασία , διότι λειτούργησε και σαν κέντρο ανεφοδιασμού της Ανεξάρτητης Μεραρχίας (Αρχιπελάγους) του Γ’ Σώματος Στρατού, η οποία, ως γνωστόν, είχε προελάσει μέχρι το ΑΚ IN και το ΣΕΪΝΤΗ ΓΑΖΗ (ανατολικά της Κιουτάχειας). Ήταν η Μεραρχία που κινήθηκε προς Κιουτάχεια και Τουμλού Μπουνάρ για να ενισχύσει τα αγωνιζόμενα Α και Β Σώματα Στρατού αλλά δεν μπόρεσε, λόγω εμπλοκής της με τουρκικές δυνάμεις νότια της Κιουτάχειας. Επέτυχε όμως μέσω Τζεντίζ (Κάδοι), Σιμάβ (Συνναός) και Περγάμου να φθάσει στο λιμάνι του Δικιλί και να διαπεραιωθεί στην Μυτιλήνη και εν συνεχεία στην Θράκη. Στο λιμάνι αυτό επιβιβάσθηκε πρώτο το 53° τάγμα στο ατμόπλοιο «Ιωνία» και στην συνέχεια οι υπόλοιποι στα καταπλεύσαντα άλλα σκάφη , μεταξύ των οποίων και το πολεμικό «θέτις». Προσπερνώντας λοιπόν την κοιλάδα του Κάϊκου χαιρετίζουμε με σεβασμό ΟΛΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ που βρέθηκαν εκεί τις αποφράδες εκείνες ημέρες του Αυγούστου και του Σεπτεμβρίου του 1922.

8. ΜΟΣΧΟΝΗΣΙΑ ή ΕΚΑΤΟΝΗΣΟΙ Κατοικούνταν αποκλειστικά από έλληνες ναυτικούς και ψαράδες. Το πρώτο μέλημα κάθε έλληνα είναι το προσκύνημα του Ταξιάρχη στην Μοσχόνησο που είναι το μεγαλύτερο νησί στο νησιωτικό σύμπλεγμα των Μοσχονησίων. Η βαριά σκουριασμένη σιδερένια πόρτα της εκκλησίας θυμίζει το αλλοτινό μεγαλείο. Το δάπεδο χωμάτινο με λακκούβες. Όλες σχεδόν οι εκκλησίες της Μικρασίας μετά το 1922 χρησιμοποιήθηκαν σαν στάβλοι. Σήμερα πολλές έχουν μετατραπεί σε... πνευματικά κέντρα» κρύβοντας με ό,τι μπορούν τα κατάλοιπα των βυζαντινών τοιχογραφιών, και μετατρέποντας το Ιερό των Ναών σε «χώρο» για το ανέβασμα θεατρικών και άλλων παραστάσεων; όπως συμβαίνει με τον Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Χαραλάμπους Κρήνης (Τσεσμέ). Τα κιονόκρανα του Ναού τραυματισμένα με επικίνδυνες ρωγμές . Η εικόνα της εγκατάλειψης δημιουργεί συναισθηματική φόρτιση και αγωνία για την ύπαρξη των Ιερών αυτών χώρων και στο μέλλον και έτσι διαφαίνεται ότι παρόν και παρελθόν ταυτίζονται και συνυπάρχουν, η διαχρονικότητα της ιστορίας μηδενίζεται, και η ταύτιση αυτή γίνεται, εκ των πραγμάτων, σταθερός oδnγός για την πορεία του έθvouς. Βγαίνοντας από τον Ταξιάρχη αντικρίζεις τα ατέλειωτα Μοσχονήσια να επιπλέουν σαν νούφαρα διασκορπισμένα πάνω στο νερό της θάλασσας και πιο πέρα οι ακτές της Λέσβου. Λένε ότι ανάλογα με την φορά του ανέμου, ανατολικού ή δυτικού, ακούγονται στην Λέσβο και στα Μοσχονήσια η φωνή του χότζα και οι καμπάνες των εκκλησιών, αντίστοιχα. Αυτοί οι ήχοι συναντώνται κάπου στο θαλάσσιο στενό που χωρίζει τις δύο χώρες, αναμειγνύονται και συνθέτουν την δική τους μελωδία. Θα θέλαμε, εάν και από την αντίπερα όχθη υπήρχε ειλικρίνεια και εμπιστοσύνη , να έμοιαζαν οι παραπάνω ήχοι με ανθρώπινα χέρια που να απλώνονται και από τις δύο αντικρινές ακτές και να χαιρετιούνται μεταξύ τους. Πόσο κοντά είμαστε... αλλά και ΠΟΣΟ ΟΜΩΣ... ΜΑΚΡΥΑ.

9. ΑΪΒΑΛΙ (Αρχαίες Κυδωνιές) «Σε τούτη τη βλογημένη άκρη της γης βρισκότανε η πατρίδα μου. Οι Κυδωνιές, το Αϊβαλί. Στην αρχαία αντρογεννήτρα Αιολία. Αντίκρυ στο νησί της Λέσβος. Ανάμεσα σε μαγευτικές στεριές και θάλασσες». Έτσι περιγράφει την πατρίδα του ο συγγραφέας Πάνος Βαλσαμάκης στο βιβλίο του «Η Πολιτεία δίχως κάστρα. Αϊβαλί». Για τους τούρκους το Αϊβαλί ήταν ανέκαθεν μια άπιστη και ατίθαση πολιτεία, γι` αυτό, όταν η Ρωμιοσύνη της Μικρασίας από το 1914 άρχισε να κατατρέχεται, το Αϊβαλί βασανίσθηκε, αποκλείσθηκε και απομονώθηκε. Τον Μάρτιο του 1917 οι τούρκοι επιδρομείς ξεσήκωσαν και σκόρπισαν τον πληθυσμό του εφαρμόζοντας το φονικό πρόγραμμα «Λευκός θάνατος» TEHCIR (Τεχτσίρ) που σημαίνει τουρκικά εσωτερική προσφυγιά -εξόντωση -γενοκτονία και οργανώνοντας τα «αμελέ ταμπούρου» (=τάγματα εργασίας), μέτρα που σχεδιάσθηκαν από τον γερμανό σύμβουλο των νεότουρκων Λίμαν Φον Σάντερς και εκτελέσθηκαν από τον διαβόητο υπουργό εσωτερικών Ταλάατ σε βάρος όλου του ελληνισμού της μικρασίας. Μόλις ο ελληνικός στρατός αποβιβάσθηκε τον Μάιο του 1919 στην Μικρασία, οι φονικές αυτές διώξεις σταμάτησαν για να αποκορυφωθούν και πάλι μετά από τρία χρόνια. Το Αϊβαλί με τα πολυάριθμα εγκαταλελειμμένα και μισοερειπωμένα ελληνικά αρχοντικά, ιδίως της παραλιακής οδού, δείχνει έντονα στον οποιοδήποτε επισκέπτη την αρχοντιά και το μεγαλείο του παρελθόντος του. Στο Αϊβαλί και στην Σμύρνη η υπεροχή του ελληνικού στοιχείου απέναντι στο τουρκικό ήταν αναμφισβήτητη, σύμφωνα με το πόρισμα της Διασυμμαχικής Ανακριτικής Επιτροπής (ΗΠΑ, Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία, Ελλάς), εκπροσωπηθείσα από τον Συνταγματάρχη Μαζαράκη). Πράγματι, η υποδιοίκηση Κυδωνιών πριν από την μικρασιατική καταστροφή είχε 40.000 κατοίκους, που ήταν όλοι έλληνες. Σε λίγο όμως το πόρισμα «ξεχνιέται» και οι πολιτικοστρατιωτικοί χειρισμοί των συμμάχων πόρρω θα απέχουν από αυτό. Από την παραλία του διακρίνεται προς βορράν ο Ιδαίος ή Αδραμυτινός Κόλπος (EDREMIT KORFEZI), η πόλη Αδραμύτιον και οι νότιες ακτές της Τρωάδος, δυτικά, εκτείνονται τα Μοσχονήσια και τα παράλια της Μυτιλήνης. Το Αϊβαλί εδώ και χρόνια έχει τουρκέψει. Αλλαξοπίστησε και χάθηκε; Μήπως όχι αφού όσο ξεμακραίνει τόσο προβάλλει ανάλλαγο και ζωντανό; Μήπως μέσα από τον θάνατο του αργά ή γρήγορα θα φανερωθεί η Ζωή; Μπορεί, γιατί θάνατος και Ζωή πορεύονται αντάμα στην δύσβατη, αλάθευτη και ατελεύτητη πορεία της Ιστορίας. Με αυτές τις σκέψεις χιλιετίες έζησε, ζει, θα ζει και θα πεθαίνει ο έλληνας. Αυτή είναι η ιστορία του, αυτή είναι η μοίρα του, είναι ολοδική του, όποια και να είναι, δεν την μοιράζεται με κανέναν και πορεύεται σφιχταγκαλιασμένος με αυτήν ανά τους αιώνες.

 

Νικόλαος Τσίγκας, Γεν. Διευθυντής ε.τ. Υπουργείου Δικαιοσύνης/ 29η Ιουνίου 2008 

Association of the Enosi Smyrneon Powered by Elxis - Open Source CMS.  Copyright (C) 2006-2017 Elxis.org. All rights reserved.