Αρχική arrow Άρθρα - Εκδόσεις arrow Άρθρα Αρχείου arrow Η Ανατύπωση των Οθωμανικών Κωδίκων

Η Ανατύπωση των Οθωμανικών Κωδίκων

Τετάρτη, 20 Φεβρουάριος 2013

Η ΑΝΑΤΥΠΩΣΗ ΤΩΝ ΟΘΩΜΑΝΙΚΩΝ             ΚΩΔΙΚΩΝ,

Της Μαρίας Βεϊνόγλου

*
Κωδικες Οθωμανων

Οθωμανικοί Κώδικες : .ήτοι, Συλλογή Απάντων των Νόμων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, Διαταγμάτων, Κανονισμών, Οδηγιών και Εγκυκλίων εκδιδόμενοι υπό Δημητρίου Νικολαΐδου εν Κωνσταντινουπόλει.

(Aνατύπωση της 2ης έκδοσης (1889-1891), τόμοι 1 – 4, Εκδόσεις «Το Νομικό Βιβλιοπωλείο» - Ιωάννης Μιχ. Αλεξόπουλος, 2012).

Η ανατύπωση της δεύτερης (και τελευταίας) έκδοσης (1889-1891) της Οθωμανικής νομοθεσίας πραγματοποιήθηκε κατά στα τέλη του 2012 από «Το Νομικό Βιβλιοπωλείο», Ιωάννη Μιχ. Αλεξόπουλου, Αθήνα. Η ιστορική σημασία ατής της ανατύπωσης είναι μεγάλη ώστε την έκδοση χαιρετίζει ο ίδιος η Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος και την προλογίζει ο Μακ. Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος.

Η έκδοση αυτή έρχεται μετά από χρόνια να λύσει το πρόβλημα που δημιουργούσε το δυσεύρετο των Κωδίκων αυτών, αλλά παράλληλα καλύπτει και το ως σήμερα κενό που παρατηρούμε από την έλλειψη ελληνόφωνης δευτερεύουσας βιβλιογραφίας στον τομέα αυτό. Όλοι γνωρίζουμε οτι τα βιβλία της εγκύκλιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα συνήθως ολοκληρώνουν τις λιγοστές αναφορές τους στις σχέσεις Ελλήνων και Οθωμανικής εξουσίας, περίπου στην περίοδο της δημιουργίας Κράτους στα εδάφη της «παλαιάς Ελλάδας». Έτσι όμως απολησμονείται μια σημαντική παράμετρος: ότι το μεγαλύτερο τμήμα του Ελληνικού πληθυσμού καθώς και το μεγαλύτερο τμήμα της σημερινής Ελλαδικής επικράτειας, παρέμειναν για άλλα εκατό χρόνια κάτω από την Οθωμανική κυριαρχία. Η ίδια έλλειψη αποτυπώνεται και σ’ όλη τη διάρκεια της προπτυχιακής (τουλάχιστον) εκπαίδευσης που παρέχουν οι νομικές σχολές της χώρας μας - όπως σωστά σχολιάζει για την έκδοση ο  κ. Θεόδωρος Δ. Παπαγεωργίου, Ειδικός Νομικός Σύμβουλος της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας Ελλάδος. Πολύ εύστοχα μάλιστα παρατηρεί οτι η  μελέτη των πηγών κα της Ιστορίας του Δικαίου στη χώρα μας δείχνει μια προτίμηση να αναδεικνύει στοιχεία «συνέχειας» του αρχαίου Ελληνικού, Ρωμαϊκού και Βυζαντινού δικαίου, καθώς επίσης και του δικαίου που ίσχυσε στη διάρκεια και μετά την Ελληνική Επανάσταση, ενώ αντίθετα αγνοεί όσες πηγές δικαίου ίσχυαν στον ελλαδικό χώρο και προέρχονταν από κατακτητές (Οθωμανική και Λατινική κυριαρχία).

Ας σημειώσουμε  οτι για την διάσωση των Οθωμανικών Κωδίκων ευθύνονται δυο σημαντικές προσωπικότητες της ομογένειας: Ο Δημήτριος Νικολαΐδης, εκδότης των εφημερίδων «Κωνσταντινούπολις» και «Σερβέτ», ανέθεσε το τιτάνιο έργο της μετάφρασης και του κατ’ άρθρον υπομνηματισμού του συνόλου της Οθωμανικής νομοθεσίας στον επίσης ομογενή νομικό Απόστολο Φωτιάδη «τόν ἐπί εἰκοσιπενταετίαν δίκην ἀφανοῦς ἐρημίτου ἐγκύψαντα ἐν τῇ εὐάνδρῳ τῶν Κυδωνιέων πόλει εἰς τήν μελέτην τοῦ μουσουλμανικοῦ δικαίου καί τῆς νομοθεσίας ἡμῶν», όπως σημειώνεται και στον πρόλογο της ανατύπωσης. Χάρη σ’ αυτούς λοιπόν, το έργο των μεταφρασμένων και υπομνηματισμένων Οθωμανικών Κωδίκων διασώζει ως σήμερα στη γλώσσα μας αυτούσια την προσπάθεια ενός μεγάλου και απολυταρχικού κράτους, της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ήδη από την πρώτη περίοδο των «Μεταρρυθμίσεων» (Tanzimât, 1839-1876), να αντιτάξει εκσυγχρονιστικές δυνάμεις ως αντίδοτο στην ραγδαία παρακμή του, θεσμοθετώντας ένα δικαιϊκό σύστημα σύμφωνα με τα νομοθετικά πρότυπα του ευρωπαϊκού διαφωτισμού. Καθιέρωσε λοιπόν σαφείς και λεπτομερείς κανόνες δικαίου προκειμένου να εγγυάται στο εξής τα δικαιώματα των πολιτών και την αρχή της νομιμότητας. Στόχευε με τον τρόπο αυτό να αναδείξει τις αρχές της ασφάλειας δικαίου, της ίσης μεταχείρισης των πολιτών και της απαγόρευσης διακρίσεων λόγω εθνικότητας και θρησκείας ανάμεσα στις πληθυσμιακές ομάδες του (millet). Αλλά επίσης, όπως κι ο πρώτος εκδότης ττης μετάφρασης των κωδίκων έγραφε τότε στον πρόλογό του, το Οθωμανικό κράτος προσπαθούσε να φέρει και τους ελληνόφωνους ομογενείς σε επαφή με την μεταρρυθμιστική προσπάθεια της Πύλης εξ αιτίας της οποίας «ἅπαντες ξένοι τε καί οἰκείοι, ἐν ἑνί στόματι καί μιᾷ καρδίᾳ ἀνομολογούσιν ὅτι ἐτέθησαν ὅλως νέαι καί ἀκράδαντοι βάσεις τῆς νομοθεσίας ἐν γένει, τῆς ἀπονομῆς τοῦ δικαίου ἀδιακρίτως ἐθνότητος καί ἰθαγενείας…». Στην πραγματικότητα η νομοθετική αυτή προσπάθεια της Πύλης, μαζί και με τα άλλα μέτρα που είχαν θεσπιστεί κατά την περίοδο του Τανζιμάτ, σκόπευε να ανακόψει τις διαδικασίες απόσχισης και εθνογένεσης εντός των εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τις οποίες η κεντρική εξουσία όψιμα πλέον ερμήνευε όχι μόνο ως αποτέλεσμα ξένων επεμβάσεων, αλλά και ως αντίδραση των χριστιανικών πληθυσμών απέναντι σε πολυετείς αυθαιρεσίες και παραγκωνισμούς!

Σχετικά με την  πρακτική σημασία της πρόσφατης  επανεκτύπωσης του έργου, μεταφέρουμε  όσα πολύ χαρακτηριστικά επισημαίνει στον χαιρετισμό του ο Παναγιώτατος Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος. Η επανακυκλοφορία των Οθωμανικών Κωδίκων φέρει οπωσδήποτε και στοιχεία επικαιρότητας διότι, «συμβάλλει … εἰς τὸν διεξαγόμενον καὶ σήμερον ἐν τοῖς πράγμασι διάλογον περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν ἀνθρώπων ἔναντι τῆς πολιτείας, ἀνεξαρτήτως τοῦ θρησκεύματος των πολιτών, ἰδίᾳ ἐν τῇ Ἐγγὺς καὶ Μέσῃ Ἀνατολῇ». Αλλά και ο ίδιος ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.Ιερώνυμος υπενθυμίζει πόση σημασία έχουν οι Κώδικες αυτοί για την Ιστορία του Γένους μας, ιδιαίτερα μάλιστα για το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, διότι συγκαταριθμούν και τους Εθνικούς ή Γενικούς Κανονισμούς της Ορθόδοξης χριστιανικής κοινότητας, οι οποίοι αποτέλεσαν τον Καταστατικό Χάρτη του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Από την χρονική περίοδο αυτή καθιερώθηκε ευρύτερα και η αντίληψη ότι τα εν Κωνσταντινουπόλει «Πατριαρχεία» (Patrikhane), δεν... αποτελούνται μόνο από τα κτίρια όπου εδράζεται η Ορθόδοξη Εκκλησία, αλλά οτι είναι ένας αυτοτελής εκκλησιαστικός θεσμός με νομική υπόσταση.

Η παρούσα επανέκδοση- ανατύπωση των τεσσάρων τόμων της παλαιάς (δεύτερης) έκδοσης των Οθωμανικών Κωδίκων (1889-1891), περιλαμβάνει και τα μεταγενέστερα του Tanzimât και της πρώτης έκδοσης (1869-1874) νομοθετήματα. Για τους φίλους της Ένωσης Σμυρναίων, είτε εντρυφούν στο Δίκαιο, είτε ασχολούνται απλώς με την ιστορική έρευνα, σημειώνουμε οτι οι Κώδικες αυτοί διασώζουν έναν πλούσιο θησαυρό πληροφοριών, ώστε συνιστάται ο ερανισμός τους για την άρση πολλών παρανοήσεων ειδικά εκ μέρους των δευτέρων. Το έργο περιέχει: α) τον «Αστυκό Κώδικα» όπως ίσχυσε τότε, (τ. 1), β) τον Οθωμανικό Νόμο περί Γαιών του 1856 (τ. 2), γ) το πολύ σημαντικό ερμηνευτικό έργο «Βακουφικαί Διατάξεις» (1889) του νομομαθούς και δικαστή Ömer Hilmi Efendi (τ. 2), δ) το σύνολο της λοιπής νομοθεσίας (βεζυρικές διαταγές,εγκυκλίους) για το εμπράγματο δίκαιο (τ. 2), ε) τη δικονομική νομοθεσία (τ. 2), στ) φορολογική νομοθεσία (τ. 2), ζ) δίκαιο ιθαγένειας (τ. 2), η) την εμπορική και ποινική νομοθεσία (τ. 3), θ) τη νομοθεσία για τη διοίκηση του Οικουμενικού Πατριαρχείου, του Αγίου Όρους, εν γένει των Ιερών Μονών, και του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων (τ. 3), ι) και το λοιπό διοικητικό δίκαιο (όπως κεντρική και περιφερειακή οργάνωση του κράτους τ.3, το δημοσιοϋπαλληλικό δίκαιο τ. 3, την τελωνειακή νομοθεσία, το δίκαιο δημοσίων έργων τ. 4, το δασικό δίκαιο, τ.4, το μεταλλευτικό δίκαιο, τ. 4, το αστυνομικό δίκαιο, τ. 4,το εκπαιδευτικό και ιατρικό δίκαιο, τ.4. κ.λπ.) Όλα τα ανωτέρω, με πλήθος φυσικά από νομικές υποσημειώσεις και μεταφραστικές διευκρινίσεις του αείμνηστου Απόστολου Φωτιάδη, ομαδοποιούνται σε παρεμβαλλόμενα ευρετήρια.

Αξιο σημείωσης επίσης, όπως ο Μακαριότατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.Ιερώνυμος επισημαίνει στον πρόλογό του, ειδικά στην συγκεκριμένη κωδικοποίηση και στην ερμηνεία του Ömer Hilmi Efendi, καταφεύγουν ως σήμερα και τα Ελληνικά δικαστήρια για κάποιες υποθέσεις της Εκκλησίας, ενώ το ίδιο συμβαίνει και με αντίστοιχα δικαιώματα των Ορθοδόξων Πατριαρχείων, των κοινοτήτων και ιδρυμάτων της Πόλης που οι τίτλοι ιδιοκτησία τους διέπονται από το δίκαιο αυτό. Τέλος, χάρη στις διεθνούς δικαίου διαστάσεις αυτής της νομοθεσίας, τα δικαιώματα ιδιοκτησίας της Μεγάλης Μητέρας Εκκλησίας γίνονται ως σήμερα σεβαστά και από αρκετά αλλόθρησκα κράτη μέσα στην επικράτειά τους.

Μαρία Βεϊνόγλου./ 20η Φεβρουαρίου 2013

Association of the Enosi Smyrneon Powered by Elxis - Open Source CMS.  Copyright (C) 2006-2017 Elxis.org. All rights reserved.