Αρχική arrow Άρθρα - Εκδόσεις arrow Άρθρα Αρχείου arrow Επίσκεψη στα Αλάτσατα

Επίσκεψη στα Αλάτσατα

Δευτέρα, 09 Μάρτιος 2009

ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΑ ΑΛΑΤΣΑΤΑ

Το είχαμε βάλει ορόσημο, ως Σύλλογος Σμυρναίων- Μικρασιατών Ελευθερίου- Κορδελιού ΄΄Η ΑΓΙΑ ΦΩΤΕΙΝΗ΄΄ σε νέα μας επίσκεψη στη Σμύρνη, να σταματήσουμε και να περιπλανηθούμε στα ΑΛΑΤΣΑΤΑ, μια μεγαλούπολη σήμερα της Ερυθραίας Χερσονήσου, που απέχει λίγα χιλιόμετρα από την Κρήνη (Τσεσμέ), και 60 περίπου χιλιόμετρα από τη Σμύρνη. Είναι χτισμένη πάνω σε μια γήινη γλώσσα, που απέχει από τη θάλασσα, κι απ΄ τις δυό πλευρές κάπου 500 μέτρα και ζώνονται από βουνά και λόφους (Καραδαγί και Προφήτη Ηλία) που της προσδίδουν ακόμα και σήμερα, παρόλο που έχει απλωθεί με νέες κατοικίες και βίλες, γραφική όψη.
Το όνομά της, άλλοι το παράγουν από τη λέξη άλας; και άλλοι από το ότι δήθεν, μετά τη μετατροπή από τους μουσουλμάνους σε τέμενος του ναού του Αγίου Γεωργίου παρατηρούνταν, στο προαύλιο του κατά τη διάρκεια της νύχτας ένα στικτό άλογο (τουρκικά: alaca = στικτός, ποικιλόχρωμος, παρδαλός, at = άλογο, alaca + at = στικτό άλογο). Αναφέρεται ότι ο συνοικισμός ανάγεται ως το 10ο αιώνα, αλλά μάλλον έγινε από πρόσφυγες που ήρθαν από τις Κυκλάδες, την Εύβοια και την Κρήτη, τη Χίο και τη Σάμο.
Οι κάτοικοι της πόλης ήταν φιλόθρησκοι και γι΄ αυτό είχαν πανέμορφους ναούς. Αρχαιότεροι ήταν ο ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου που χτίστηκε το 1831 ( ήταν τρισυπόστατος με αέτωμα που στηρίζονταν σε 12 κίονες και με τέμπλο, με χρυσωμένο μάρμαρο. Το μήκος του 32 μέτρα). Άλλος ναός της Αγίας Τριάδας που και αυτός είχε μαρμάρινο χρυσωμένο τέμπλο. Το φιλόθρησκο των κατοίκων αποδεικνύεται και από το ότι πολλοί επίσκοποι και μητροπολίτες κατάγονταν από τα Αλάτσατα. Ήταν όμως και οι Αλατσατιανοί και φιλομαθείς και γρήγορα κατανόησαν ότι κοντά στους ναούς έπρεπε να έχουν εκπαιδευτικά ιδρύματα. Έτσι έχτισαν σχολεία, το παλιότερο στα 1840, αρρένων και θηλέων, καθώς και νηπιαγωγείο. Διατηρούσαν, επίσης, και τον φιλεκπαιδευτικό Σύλλογο Αλατσάτων, ΄΄Η ΕΡΥΘΡΑΙΑ΄΄.
Πριν από την καταστροφή, ο πληθυσμός της πόλης ανέρχονταν σε 17000, όλους Έλληνες, εκτός από 50 περίπου μουσουλμάνους. Ασχολίες των κατοίκων ήταν κυρίως η αμπελουργία. Η παραγωγή ανέρχονταν ετησίως σε 13000 στατ.. και στέλνονταν στη Γερμανία, Αγγλία και σε άλλα Ευρωπαικά κράτη. Άλλα παραγόμενα αγαθά ήταν ο γλυκάνισος και το λάδι. Επίσης γινόταν εξαγωγή μικρών ποσοτήτων πορωδών λίθων που έχουν αντοχή κατά της φωτιάς. Λειτουργούσε ακόμη, και γυναικεία μονή που είχε ιδρυθεί στα 1862 και οι μοναχές ασχολούνταν με την ταπητουργία. Το επίνειο, των Αλατσάτων, σε μικρή απόσταση( 10 λεπτά με τα πόδια) ήταν ο οικισμός Αγρελιά, που διατηρούσε εμπορικές αποθήκες, ναό και δημοτικό σχολείο. Αριθμούσε τότε 50-60 σπίτια.
Σήμερα τα βρήκαμε κάπως διαφορετικά. Εντοπίσαμε το ίδιο όνομα-Alatsati τη λένε οι Τούρκοι- πληθυσμό γύρω στις 58000. Βρήκαμε τα ελληνικά σπίτια, σχεδόν τα περισσότερα, με την πολυχρωμία, τους αμπατζάδες, τους μαιάνδρους και τα ρόπτρα στις μεγαλόπορτες. Ολόρθα, θαρρείς και μιλούν. Βρήκαμε την κεντρική πλατεία με την- τέμενος πια- εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Περιδιαβήκαμε τα στενά δρομάκια, με τα καλλίγραμμα σπίτια.
Μείναμε έκθαμβοι κι εκστατικοί μπροστά στο παλιό σχολείο, το Ελληνικό, που στέκει γερασμένο μα ακλόνητο, θαρρείς και είναι έτοιμο να ανοίξει τις αίθουσες διδασκαλίας με το χτύπημα του κουδουνιού. Ρωτήσαμε τους κατοίκους. Είναι κι αυτοί όλοι πρόσφυγες από Ελληνικά μέρη. Μας μίλησαν για Σαλονίκη, Φλώρινα, Γκρεμπίνι ( Γρεβενά) κ.α.
Εκεί όμως, που σταθήκαμε και ήταν αδύνατο να φύγουμε γρήγορα ήταν η μεγαλοεκκλησία της πλατείας. Δεν πειράχθηκε καθόλου, παρά μόνο της προστέθηκε ο μιναρές και ένα ισλαμικό κείμενο στο υπέρθυρο της κύριας εισόδου μέσα σε προθήκη. Δεν πειράχθηκε ούτε το ιερό, με τον ανατολικό του προσανατολισμό και τα παράθυρά του. Περίεργο! Ολοζώντανος ο ναός, λες και περιμένει τους Χριστιανούς να τον φέρουν στην αρχική του κατάσταση!
Αυτή η μεγαλοεκκλησία μας κράτησε πολλή ώρα κοντά της, ενώ οι μουσουλμάνοι κάτοικοι μας έβλεπαν περίεργα και παράξενα.
Ήμασταν έτοιμοι εδώ να τραγουδήσουμε το τραγούδι των Αλατσάτων, την ‘’Αλατσατιανή’’ βολιδοσκοπούσαμε το χώρο και το χρόνο, γι’ αυτή την ενέργεια. Σεβαστήκαμε τα πάντα και σιγά σιγά ήρθαμε στο λεωφορείο μας για την αναχώρηση. Εκεί μέσα ΄΄σήκωνε΄΄ το τραγούδι και το τραγουδήσαμε, σχεδόν όλοι μαζί, έχοντας μπροστά μας το βουνό που το λένε «Καρανταγί».

Στ΄ Αλάτσατα στην Παναγιά, στ΄ Αλάτσατα στην Παναγιά
στ΄ Άγιο Βήμα από πίσω, Αλατσατιανή
στ΄ Άγιο Βήμα από πίσω, Αλατσατιανή
Έχω φυτέψει λεμονιά, έχω φυτέψει λεμονιά
και πως να την ποτίσω, Αλατσατιανή
και πως να την ποτίσω, ρούσα και ξανθή

Άιντε – άιντε γκιντελίμ, Αλατσατιανή
Θα σε πάρω και θα φύγω, πανωχωριανή

Τι να το κάνω να το λες, τι να το κάνω να το λες
πως μ΄ αγαπάς και μένα, Αλατσατιανή
πως μ΄ αγαπάς και μένα, πανωχωριανή

Και της καρδιάς σου τα κλειδιά και της καρδιάς σου τα κλειδιά
Αλλού τα ΄χεις δοσμένα Αλατσατιανή
Αλλού τα ΄χεις δοσμένα ρούσα και ξανθή

Άιντε – άιντε γκιντελίμ, Παναγιά
Θα σε πάρω και θα φύγω κόρη μακριά (2)

Στα Αλάτσατα είν΄ ένα βουνό (2)
Καρανταγί το λένε Αλατσατιανή
Καρανταγί το λένε πανωχωριανή

Που πάνε οι Αλατσατιανές (2)
και τον καημό τους λένε Αλατσατιανή
και τον καημό τους λένε πανωχωριανή

Σαν σε δω στο σταυροδρόμι Αλατσατιανή
Τρέμω σαν το χελιδόνι ρούσα και ξανθή (2)

Κι απ΄ τις μελωδικές κι έντονες φωνές μας αντήχησαν τα δύο βουναλάκια που περιζώνουν τα Αλάτσατα, το Καρανταγί (=μαύρο βουνό) και ο Προφήτης Ηλίας, λες κι αυτά ανέμεναν να τα ξανατραγουδήσει κάποιος, ύστερα από 82 χρόνια. Αχός βαρύς ακούγεται, χωρίς όμως να πέφτουν ντουφέκια. Σφιχταγκαλιάσαμε ο ένας τον άλλο, αγναντέψαμε καλά το Καρανταγί, επαναλάβαμε πολλές φορές το πανέμορφο αυτό ερωτικό δημοτικό τραγούδι, λικνιστήκαμε στους ρυθμούς και τις επιταγές της ιστορίας και της παράδοσης και πήραμε το δρόμο για το Τσεσμέ, την περίφημη Κρήνη με τα κάστρα και τα καστέλια και τα καστελόριζα σαν το Ανάπλι και το Λεπάντο (Ναύπακτο).
Εδώ θυμηθήκαμε τη ρήση του Σεφέρη.
«Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει»
Και πώς να μην πληγωθούμε ύστερα απ’ αυτόν τον συνδυασμό στοιχείων, που εντοπίσαμε, όπως η περίφημη εκκλησία που δημοσιεύουμε την κορμοστασιά της, τα ελληνόσπιτα που στέκουν ολόρθα, το μεγαλοσχολείο έτοιμο να ακούσει το γλυκόηχο κουδούνι και τις φωνούλες των παιδιών, οι λόφοι και τα βουνά τα τραγουδισμένα, η μεγάλη πλατεία, οι δρόμοι με την ποικιλία σχημάτων τους ( ευθείς αλλού, αλλού κυκλικοί, αλλού να στενεύουν κι αλλού να φαρδαίνουν) και προπαντός η ιστορία με την παράδοση και το πολύπτυχο παρελθόν. Εδώ οι Ίωνες φιλόσοφοι προσπάθησαν να λύσουν το μυστήριο της δημιουργίας του κόσμου, μέσα σ’ αυτό το περιβάλλον με τις τόσες ομορφιές κι εναλλαγές των εικόνων. Η Ερυθραία μας γέμισε χαρά, μας ΄΄έδωσε τ’ ωραίο ταξίδι΄΄ μας θύμισε την Ελλάδα των δύο ηπείρων και των Πέντε θαλασσών, μας πλημμύρισε με το άρωμα των αλησμόνητων πατρίδων.
ΒΑΚΟΥΦΑΡΗΣ ΠΕΡΙΚΛΗΣ/ τ. Σχολικός Σύμβουλος

Association of the Enosi Smyrneon Powered by Elxis - Open Source CMS.  Copyright (C) 2006-2017 Elxis.org. All rights reserved.