Αρχική arrow Άρθρα - Εκδόσεις arrow Άρθρα Αρχείου arrow Μικρασία και Νέοι Ερευνητές. Κυιράκος Στ. Χατζηκυριακίδης

Μικρασία και Νέοι Ερευνητές. Κυιράκος Στ. Χατζηκυριακίδης

Δευτέρα, 22 Ιούνιος 2009
«ΜΙΚΡΑΣΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΙ ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ»

Κυριάκος Στ. Χατζηκυριακίδης

Του ΦΑΙΔΩΝΑ Γ. ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ

Αναζητώντας στοιχεία για την Μπάλια, τη μικρασιατική πατρίδα, ανακάλυψα το 2003 το βιβλίο του Κυριάκου Χατζηκυριακίδη για το Μεταλλείο Ταύρου, στο οποίο δημοσιεύεται χάρτης με τις μετοικεσίες των Ποντίων μεταλλωρύχων προς διάφορα μεταλλεία της Μικρασίας και του Καυκάσου. Μεταξύ αυτών είναι και τα μεταλλεία της Μπάλιας.
Αυτό το εύρημα ήταν για μένα πολύ αποκαλυπτικό διότι ήξερα ότι η γιαγιά μου Σουλτάνα, το γένος Μπακιρτζή, ήταν ποντιακής καταγωγής, αλλά δεν γνώριζα πώς βρέθηκε στη Μπάλια, στη ΒΔ Μικρασία.
Αναζήτησα τον συγγραφέα για περισσότερα στοιχεία. Όταν του τηλεφώνησα μου είπε ότι εκείνες τις μέρες συνέτασσε το κεφάλαιο του διδακτορικού του που αναφερόταν στα μεταλλεία της Μπάλιας. Από τότε ξεκινήσαμε μια πολύ εποικοδομητική συνεργασία. Έδωσα στον Κυριάκο Χατζηκυριακίδη όσα στοιχεία για την Μπάλια κατάφερα να συγκεντρώσω, ενώ τα στοιχεία που μου έδωσε με βοήθησαν και με βοηθούν ουσιαστικά στην κατανόηση της ιστορίας της Μπάλιας και στη σύνταξη σχετικών άρθρων.
Από τότε παρακολουθώ εκ του σύνεγγυς την προσπάθεια του Κυριάκου Χατζηκυριακίδη, με ελάχιστα υλικά μέσα και σχεδόν ανύπαρκτη βοήθεια, αλλά με μοναδική επιμονή και σοβαρότητα, να ολοκληρώσει την έρευνά του και να συνεχίσει σε άλλους τομείς. Γι’ αυτό, όταν στο Διοικητικό Συμβούλιο της Ένωσης Σμυρναίων αποφασίσαμε να δώσουμε το βήμα σε νέους επιστήμονες - ερευνητές που ασχολούνται με μικρασιατικά θέματα, θεώρησα ότι η παρουσίαση του έργου του Κυριάκου Χατζηκυριακίδη με την ευκαιρία της κυκλοφορίας του νέου βιβλίου του, όχι μόνο ήταν ενδεδειγμένη αλλά και επιβεβλημένη.
Το «Ελντοράντο της Ανατολής» αποτελεί ουσιαστικά την έκδοση, σε πιο προσιτή μορφή, του συνόλου σχεδόν του διδακτορικού του. Από αυτό έχει αφαιρεθεί μόνο μια ενότητα που αναφέρεται στην «έξοδο» των Ελλήνων μεταλλουργών, θέμα για το οποίο ετοιμάζει ξεχωριστή δημοσίευση.
Παράλληλα ο Κυριάκος Χατζηκυριακίδης έχει εκπονήσει και άλλες αξιόλογες και πρωτότυπες ερευνητικές εργασίες, που έχουν δημοσιευθεί, όπως: Για την ιστορία του Συλλόγου Ποντίων Κυριών και για την εκκλησιαστική εξάρτηση των Ελλήνων μεταλλωρύχων του Πόντου. Η πρόσφατη έρευνά του με θέμα το αμερικανικό ενδιαφέρον για το μεταλλείο «Άργανα» της Μ. Ασίας (1908-1923), δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί. Άρθρο του, που αποτελεί σύνοψη του διδακτορικού του έχει δημοσιευθεί στο Περιοδικό για τη Σύγχρονη Ιστορία «Κλειώ».
Σε ειδικά τεύχη-αφιερώματα εφημερίδων έχει δημοσιεύσει άρθρα με ανάλογα θέματα όπως στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ» στο αφιέρωμα για τον Πόντο. Επίσης, ως υπεύθυνος για το ιστορικό αρχείο του Δήμου Ευόσμου, έχει συμβάλει στη δημιουργία 25λεπτης κινηματογραφικής ταινίας για την εγκατάσταση προσφύγων από τον Κουκλουτζά της Σμύρνης στον Νέο Κουκλουτζά της Θεσσαλονίκης, που στη συνέχεια μετονομάστηκε σε Δήμο Ευόσμου.

Το πρόσφατο βιβλίο του Κυριάκου Χατζηκυριακίδη, που παρουσιάζουμε σήμερα, αναλύει διεξοδικά, αξιοποιώντας πλήθος πρωτογενών πηγών και εκτεταμένη βιβλιογραφία, τη δράση των κυριότερων μεταλλευτικών εταιριών ευρωπαϊκών συμφερόντων στη Μικρασία κατά την κρίσιμη περίοδο από το άνοιγμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε τέτοιες επιχειρήσεις, κατά τα μέσα του 19ου αιώνα, μέχρι την κατάρρευση αυτής, το 1923 και τις επιπτώσεις αυτής της ανάπτυξης στους έλληνες μεταλλουργούς του Πόντου.
Θα σταθώ σε δυο θέματα:
 Στο πλούσιο αρχειακό υλικό των γερμανικών κρατικών αρχείων που έχει ανακαλυφθεί και έχει αξιοποιηθεί για πρώτη φορά από τον κ. Χατζηκυριακίδη, σε συσχετισμό με ανάλογο αρχειακό υλικό του Βρετανικού Υπουργείου Εξωτερικών. Περιλαμβάνονται ιδιαίτερα αποκαλυπτικά στοιχεία για τις παρεμβάσεις και την πολιτική των ευρωπαϊκών δυνάμεων στην καταρρέουσα Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Στην παράλληλη και πολύπλευρη ελληνική παρουσία στην εξόρυξη, μεταποίηση και εμπορία του ορυκτού πλούτου της Μικρασίας, η οποία εκτιμούμε ότι θα αναδειχθεί ακόμη περισσότερο όταν γίνει δυνατή η πρόσβαση στα αρχεία της Ελληνικής και της Γαλλικής Μεταλλουργικής Εταιρίας Λαυρίου, που και οι δυο είχαν αναπτύξει αξιόλογη δραστηριότητα και σχέσεις με άλλες εταιρίες στη Μικρασία, και όταν αξιοποιηθούν κατάλληλα τα οθωμανικά αρχεία.
Όμως, αυτό που θεωρώ ακόμη πιο σημαντικό στο έργο του Κυριάκου Χατζηκυριακίδη είναι ότι, με τα γενικότερα ιστορικά και θεσμικά θέματα των μεταλλείων τα οποία αναλύει, το έργο του αποτελεί παράλληλα «πλοηγό» για όσους θελήσουν να ασχοληθούν με ανάλογα ή επιμέρους θέματα, όπως π.χ. είναι συγκεκριμένοι μεταλλευτικοί οικισμοί ή συγκεκριμένα μεταλλευτικά προϊόντα κ.ο.κ.
Διαβλέπουμε λοιπόν λαμπρό ερευνητικό πεδίο σ’ αυτόν τον τομέα, που θα διαφωτίσει σημαντικές πτυχές του μικρασιατικού ελληνισμού και της Μικρασίας γενικότερα.

Τελειώνοντας θα μου επιτρέψετε να καταθέσω μερικές γενικότερες σκέψεις. Στο χωροχρονικό συνεχές στο οποίο ζούμε, ο χρόνος αποτελεί την τέταρτη διάσταση του «οίκου» μας, το ιστορικό γίγνεσθαι αποτελεί παράμετρο του οικοσυστήματος και η ιστορία ως επιστήμη αποτελεί και αυτή μια από τις οικο-επιστήμες. Μπορεί να αναλύει το παρελθόν αλλά αφορά στο παρόν και στο μέλλον. Και βέβαια ιστορία χωρίς μνήμη δεν υπάρχει ούτε πολιτισμός σε μια κοινωνία σε αφασία.
Για τον Μικρασιατικό Ελληνισμό, για τον οποίο οι άλλες διαστάσεις του «οίκου» έχουν συρρικνωθεί βίαια, η ιστορία έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία, τεράστιο βάρος, αποτελεί την κύρια συνεκτική ουσία. Γι’ αυτό, πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί στην αντιμετώπισή της. Δεν μας χρειάζεται ούτε μυθοποίηση του παρελθόντος, ούτε διαστρέβλωση. Δεν μας χρειάζονται ούτε μαρμαρωμένοι βασιλιάδες, ούτε συνωστισμοί. Μας χρειάζεται όμως συγκροτημένη, πολυδιάστατη και ειλικρινής προσέγγιση της ιστορίας. Τέτοια είναι η προσέγγιση του Κυριάκου Χατζηκυριακίδη.


* Ο κ. Φαίδων Παπαθεοδώρου είναι πολεοδόμος – χωροτάκτης, μέλος του Δ.Σ. της Ενώσεως Σμυρναίων. Το κείμενο που δημοσιεύεται εδώ αποτελεί εισήγησή του στο πλαίσιο του κύκλου «Μικρασία και Νέοι Ερευνητές», που οργάνωσε στη Βιβλιοθήκη της η ΄Ενωση Σμυρναίων στις 23-2-2009.





Association of the Enosi Smyrneon Powered by Elxis - Open Source CMS.  Copyright (C) 2006-2017 Elxis.org. All rights reserved.