Νικόλαος Πλαστήρας

Πέμπτη, 29 Ιανουάριος 2009
250px-Plastiras
Ο Στρατηγός Νικόλαος Πλαστήρας υπήρξε μια πολυεπίπεδη και πολυσύνθετη προσωπικότητα, που για μισό αιώνα σηματοδότησε την πιο ταραχώδη πολιτική και την πιο ηφαιστειώδη πολεμική περίοδο της εθνικής μας ζωής. Ήταν μια χαρισματική στρατιωτική φυσιογνωμία, με ιδιαίτερα έντονα χαρακτηριστικά και πανοπλία αρετών: απλός και ιδιοφυής, λιγομίλητος και εκρηκτικός, λιτός και δυναμικός, αυστηρός και δίκαιος, ηφαιστειώδης και δωρικός, γενναιόψυχος και τολμηρός, ευαίσθητος και αποφασιστικός, ανυπότακτος, οξυδερκής, πολυτά¬λαντος2, οραματιστής, δημοκράτης, επαναστάτης, υπερπατριώτης, πολεμιστής. . . και ΑΝΘΡΩΠΟΣ. Έγινε Είδωλο και παραμένει Θρύλος! Η στρατιωτική και πολιτική του διαδρομή ήταν ταυτόσημη με την έννοια του ήθους και του καθήκοντος, διαχρονικό παράδειγμα συμπεριφοράς δημόσιου βίου. Η ζωή και η δράση του ταυτίστηκε με τα ενδοξότερα ιστορικά, πολεμικά και πολιτικά γεγονότα της νεότερης Ελλάδας και με τα τραγικότερα δεινοπαθήματά της. Επιγραμματικά είναι:
α. Ο Ελληνοτουρκικός Πόλεμος του 1897
β. Ο Μακεδονικός Αγώνας (1904-1908).
γ. Το Κίνημα στο Γουδί (15 Αυγ. 1909).
δ. Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι 1912-1913 (5 Οκτ. 1912 - 28 Ιουλ. 1913).
ε. Ο Βορειοηπειρωτικός Αγώνας του 1914.
στ. Ο Α´ Παγκόσμιος Πόλεμος (15 Ιουλ. 1914 - 11 Νοε. 1918).
ζ. Το Κίνημα Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη (17 Αυγ. 1916).
η. Η Εκστρατεία στη Μεσημβρινή Ρωσία (14 Ιαν. - 17 Ιουλ. 1919).
θ. Η Εκστρατεία στη Μικρά Ασία (2 Μαΐ. 1919 - 6 Σεπ. 1922).
ι. Η Επανάσταση στη Χίο και τη Μυτιλήνη (11 Σεπ. 1922) - Η Δίκη και η Εκτέλεση των «Έξι»3 (31 Οκτ. - 15 Νοε. 1922) - Συνθήκη της Λοζάνης (24 Ιουλ. 1923) - Το Κίνημα του 1933 (6 Μαρ. 1933).
ια. Ο Β´ Παγκόσμιος Πόλεμος (1 Σεπ. 1939 - 2 Σεπ. 1945).
ιβ. Η Εθνική Αντίσταση 1941-1944.
ιγ. Ο Εμφύλιος Πόλεμος 1946-1949.
ιδ. Η Δημιουργία του κόμματος «Εθνική Προοδευτική Ένωση Κέντρου» (ΕΠΕΚ) (1950).
ιε. Η Είσοδος της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ (18 Φεβ. 1952) και η ψήφιση του Νέου Συντάγματος το 1952 επί πρωθυπουργίας Ν. Πλαστήρα, κ. ά.
Ο Στρατηγός Νικόλαος Πλαστήρας γεννήθηκε στην Καρδίτσα στις 4 Νοεμβρίου 1881. Οι γονείς του, Χρήστος (ελληνοράφτης) και Στεργιάνω (Στυλιανή) (υφάντρα), κατάγονταν από το Μορφοβούνι (Βουνέσι) Καρδίτσας και προέρχονταν από οικογένειες κλεφτών της υπόδουλης Ελλάδας. Ήταν ο πρωτότοκος γιoς της οικογένειας και είχε και άλλα τρία αδέλφια, τον Γιώργο, τον Βασίλη και την Αγγελική. Τα παιδικά του χρόνια τα έζησε, όπως σχεδόν και τα υπόλοιπα χρόνια της πολυκύμαντης ζωής του, σε πολεμικό περιβάλλον. Σε ηλικία μόλις 14 ετών αναγκάστηκαν οι γονείς του να τον φυγαδεύσουν κρυφά από την Καρδίτσα στην Αθήνα, γιατί είχε ξυλοκοπήσει το γιο ενός Τούρκου Πασά, που κακομεταχειριζόταν τα ελληνόπουλα και η τουρκική διοίκηση της περιοχής τον αναζητούσε. Στην Αθήνα, κάτω από αντίξοες οικογενειακές, οικονομικές, κοινωνικές και εθνικές συνθήκες, φοίτησε στη Βαρβάκειο Σχολή, και όταν τα πνεύματα ηρέμησαν, επέστρεψε στην Καρδίτσα, όπου αποπεράτωσε τις εγκύκλιες σπουδές του σε ηλικία 19 ετών.
Στις 8 Δεκεμβρίου του 1903 κατατάχτηκε στο 5o Σύνταγμα Πεζικού Τρικάλων με το βαθμό του Δεκανέα4. Η απόφασή του να καταταγεί στον Ελληνικό Στρατό ήταν επιλογή που απηχούσε στο χαρακτήρα του, στο δυναμισμό και στο εθνικό του φρόνημα. Το Μάιο του 1904 , μετά από εξετάσεις, προάγεται σε Λοχία και το 1906 (1η Σεπτεμβρίου) σε Επιλοχία.
Ο Μακεδονικός Αγώνας ήδη είχε αρχίσει και ο Πλαστήρας κατατάχτηκε στο σώμα του Καπετάν Αγραφιώτη (Παπαγάκη και Αθανασόπουλου) που δρούσε στην περιοχή των Γιαννιτσών, εναντίον των Κομιτατζήδων και των Τούρκων, όπου, από θαύμα σώθηκε σε μια συμπλοκή.
Η μεγάλη ώρα έφθασε ανήμερα της Παναγίας, στις 15 Αυγούστου του 1909, με το Στρατιωτικό Κίνημα στο Γουδί, με επικεφαλής τον Συνταγματάρχη Νικόλαο Ζορμπά. Ο Πλαστήρας, είχε πρωταγωνιστικό ρόλο. Λίγους μήνες αργότερα την πολιτική ηγεσία ανέλαβε ο Ελευθέριος Βενιζέλος και άρχισε ταχύτατα η αναδιοργάνωση και η εκπαίδευση του ελληνικού στρατού, ώστε να αποκτήσει το αξιόμαχό του.
Τον ίδιο καιρό5, ο Επιλοχίας Πλαστήρας, κλήθηκε και έδωσε εξετάσεις στο « Σχολείον Υπαξιωματικών», όπου εισήλθε και αποφοίτησε πρώτος στις 7 Ιουλίου 1912. Ονομάστηκε Ανθυπολοχαγός Πεζικού και κατατάχτηκε στο 5ο Σύνταγμα Πεζικού, που είχε έδρα τη Λάρισα. Το 1913 προήχθη σε υπολοχαγό «επ’ ανδραγαθία», το 1915 σε λοχαγό ΙΙ, το 1916 σε λοχαγό Ι, το 1917 σε ταγματάρχη, το 1918 σε αντισυνταγματάρχη «επ’ ανδραγαθία» και το 1920 σε συνταγματάρχη, επίσης «επ’ ανδραγαθία». Στις 3 Ιανουαρίου 1924 αποστρατεύθηκε με αίτησή του και στις 30 Μαΐου 1924 προήχθη στο βαθμό του αντιστρατήγου.
Στις 5 Οκτωβρίου 1912 άρχισε ο Α´ Βαλκανικός Πόλεμος εναντίον της Τουρκίας και η προέλαση του Ελληνικού Στρατού. Στην πρώτη γραμμή ήταν η Ιη Μεραρχία στην οποία υπαγόταν και το 5ο Σύνταγμα Πεζικού. Ο Πλαστήρας, με γενναιότητα, επικεφαλής δύο διμοιριών καταδιώκει τους Τούρκους προκαλώντας το θαυμασμό σε αξιωματικούς και οπλίτες. Στις πρώτες νίκες της απελευθέρωσης της Ελασσόνας και της Δεσκάτης έπαιξε καθοριστικό ρόλο. Στις 9 Οκτωβρίου δόθηκε η Μάχη του Σαρανταπόρου στην οποία έλαβε, επίσης, μέρος, εμψυχώνοντας τα τμήματά του και μεταφέροντας τον παλμό και το δυναμισμό ενός πραγματικού ηγήτορα, κερδίζοντας ταυτόχρονα την αναγνώριση των συναδέλφων του. Ακολούθησε η νικηφόρα πορεία της Μεραρχίας και του Συντάγματος που υπηρετούσε, η Μάχη των Γιαννιτσών (19-20 Οκτωβρίου 1912) και η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912). Ο Πλαστήρας κάλπαζε σαν φτερωτός Πήγασος πάνω στο αφηνιασμένο -τρίτο- άλογό του. Γίνεται η ψυχή, η δύναμη, ο ενθουσιασμός, και παίρνει από τους στρατιώτες του την προσωνυμία «Ο Μαύρος Καβαλάρης», που θα τον ακολουθήσει, και, τελικά, θα καθιερωθεί ισόβια αναπόσπαστο συμπλήρωμα του ονοματεπώνυμου του.
Κατά το Β´ Βαλκανικό Πόλεμο διακρίθηκε στη Μάχη Κιλκίς - Λαχανά (19-21 Ιουνίου 1913). Επέδειξε μοναδική πρωτοβουλία και θάρρος. Πέτυχε να εμψυχώσει τους στρατιώτες του και να τους οδηγήσει στη νίκη, τη στιγμή που αυτοί είχαν αρχίσει να υποχωρούν και να δείχνουν σημάδια λιποψυχίας. Σε μια κρίσιμη στιγμή, που το πυροβολικό είχε σταματήσει σ’ αυτόν τον τομέα τη βολή του, έτρεξε και τους διέταξε να ξαναρχίσουν, λέγοντας πως ήταν διαταγή του Μεράρχου. Ξαναγύρισε στους στρατιώτες, ενισχυμένος με ένα τάγμα, και ρίχτηκε με ορμή στους Βούλγαρους, οι οποίοι ξαφνιάστηκαν και άρχισαν να κλονίζονται και να υποχωρούν. Η υποχώρηση γενικεύτηκε και το απόγευμα η μάχη είχε τελειώσει.
Ακολούθησαν οι μάχες στις Σέρρες, στο Σιδηρόκαστρο, στη Δοϊράνη. Η Ι Μεραρχία έφτασε στα στενά της Κρέσνας με τον Πλαστήρα εμπροσθοφυλακή. Σε μια δύσκολη φάση του αγώνα κατέβηκε από το άλογό του, πήρε μια διμοιρία για αναγνώριση και προχώρησε πεζή και επικεφαλής των στρατιωτών του. Μέσα σε λίγες ώρες τα Στενά της Κρέσνας είχαν καταληφθεί από τον Ελληνικό Στρατό. Όταν το ανέφερε αυτό στο Στρατηγείο, δεν το πίστεψαν, το θεώρησαν αδιανόητο και διέταξαν εξακρίβωση. Τελικά με τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου στις 28 Ιουλίου 1913, έληξαν οι νικηφόροι Βαλκανικοί Πόλεμοι, που διπλασίασαν την Ελλάδα6 σε έκταση και πληθυσμό.
Στις 15 Ιουνίου 1914 άρχισε ο Α´ Παγκόσμιος Πόλεμος. Η Ελλάδα, παρ’ όλες τις ατιμωτικές προκλήσεις και τις μειωτικές ενέργειες σε βάρος της για την εθνική της οντότητα και την ανεξαρτησία της, παρέμεινε ουδέτερη. Επισημαίνονται ενδεικτικά: ο βομβαρδισμός της Θεσσαλονίκης από τους Γερμανούς, η διαταγή του τότε Υπουργού Στρατιωτικών, Γιαννακίτσα, προς τον Ταγματάρχη Μαυρουδή να παραδώσει αμαχητί το οχυρό Ρούπελ (13 Μαΐου 1916), η παράδοση του Δ´ Σώματος Στρατού στους Βουλγάρους και η επονείδιστη «αιχμαλωσία» και μεταφορά του από Καβάλα στο Γκέρλιτς της Σιλεσίας της Γερμανίας (2-14 Σεπτεμβρίου 1916), όπου είχε 125 νεκρούς από τις κακουχίες.
Τον Αύγουστο του 1916 ο Πλαστήρας μαζί με τέσσερις άλλους ομοϊδεάτες αξιωματικούς (Τότσικα, Τερτίνια, Αναγνώστου, Πρωτοσύγκελο), κατόρθωσαν να συναντήσουν τον Βενιζέλο στην Αθήνα και να αναφέρουν την απόφασή τους να ενταχθούν στον Γαλλικό Στρατό και να πολεμήσουν. Τότε ο Πλαστήρας είπε τα υπέροχα λόγια, που έμειναν σοφή υποθήκη: «Όποιος βλέπει την πατρίδα του να καταστρέφεται και κάθεται αδρανής, είναι το ίδιο σαν να την καταστρέφει ο ίδιος». Ο Βενιζέλος ενθουσιάστηκε, τους καθησύχασε και τους συμβούλεψε να μη βιαστούν και να αναμένουν τις ενέργειές του. Ο Πλαστήρας, βέβαια, ήταν από τους πρώτους που είχε εργασθεί και προσφέρει οργανωτικά στο Κίνημα της Εθνικής Άμυνας του Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη. Την εποχή αυτή έχουμε την κορύφωση του Εθνικού Διχασμού, την αποβίβαση των συμμάχων στον Πειραιά, τη γαλλική κατοχή και τα δραματικά γεγονότα με το βομβαρδισμό της Αθήνας. Τον Ιούνιο εξαναγκάστηκε να αποχωρήσει ο βασιλιάς Κωνσταντίνος και να επανενωθεί η Ελλάδα.
Εν τω μεταξύ, το Μάιο του 1917, η Μεραρχία Αρχιπελάγους, στην οποία υπαγόταν και το Τάγμα του Πλαστήρα, μεταφέρθηκε στη Θεσσαλονίκη και, αφού εκπαιδεύτηκε εντατικά, σε σύντομο χρόνο, εντάχθηκε στις επιχειρήσεις. Αφού έγιναν όλες οι απαραίτητες προπαρασκευαστικές ενέργειες, αναγνω¬ρίσεις, συγκροτήσεις, στις 17 Μαΐου 1918, δόθηκε η διαταγή επίθεσης για την κατάληψη της πανίσχυρης οχυρωμένης τοποθεσίας του Σκρα Ντι Λέγκεν. Διοικητής του ΙΙΙ Τάγματος του 6ου Συντάγματος ήταν ο Πλαστήρας, καίτοι τραυματισμένος από χειροβομβίδα, παρέμεινε στο Τάγμα του. Βρέθηκε στην πρώτη γραμμή. Εξουδετέρωσε επτά εχθρικές γραμμές άμυνας, βάθους 1.500 μέτρων μέσα σε δυο ώρες. Οι ηρωικές και συντονισμένες επιθετικές του ενέργειες επέτρεψαν την κατάληψη της περιοχής, «του άπαρτου κάστρου», όπως το είχαν ονομάσει. Η αναφορά λακωνική: «Έφθασα τέρμα αντικειμενικού σκοπού…. Εχθρός υποχωρεί πανικόβλητος. Δέον διαταχθή καταδίωξη προς εκμετάλλευσιν επιτυχίας - Πλαστήρας». Ο Διοικητής της Μεραρχίας έμεινε άναυδος. «Είναι αδύνατον», ψέλλισε ο Γάλλος Συνταγματάρχης. «Vive la Grèce» φωνάζουν οι Γάλλοι στρατιώτες. Το 6ο Σύνταγμα με το ΙΙΙ Τάγμα του στην πρώτη γραμμή είχε χαρίσει στην Ελλάδα και στην ελεύθερη Ευρώπη μια από τις μεγαλύτερες νίκες του Α´ Παγκοσμίου Πολέμου. Πρέπει να επισημάνουμε ότι προηγούμενες επιθετικές ενέργειες των Γάλλων και των Άγγλων, για κατάληψη του Σκρα Ντι Λέγκεν, είχαν αποτύχει. Ο Πλαστήρας, παρά τη διαμαρτυρία του ότι απλά «έκανε το καθήκον του, όπως όλοι», προήχθη «επ’ ανδραγαθία» σε αντισυνταγματάρχη και ανέλαβε τη Διοίκηση του 6ου Συντάγματος της Μεραρχίας Αρχιπελάγους και συνέχισε τις επιχειρήσεις προς Καβάλα - Χρυσούπολη.
Ο Α´ ΠΠ έληξε με οριστική νίκη των Συμμάχων επί των Κεντρικών Δυνάμεων. Δυστυχώς όμως οι επιχειρήσεις για την Ελλάδα δεν σταμάτησαν. Συνεχίστηκαν με τη μεγαλύτερη έως τότε υπερπόντια επιχείρηση, με την Εκστρατεία στη Μεσημβρινή Ρωσία (Ουκρανία) με το Α´ΣΣ (Ι, ΙΙ, ΧΙΙΙ ΜΠ), δύναμης 23.351 ανδρών. Με αναφορά του ο Πλαστήρας ζητά να συμπεριληφθεί σ’ αυτούς που θα λάβουν μέρος στην εκστρατεία. Του ανατέθηκε τότε η Διοίκηση του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, ενός Συντάγματος απόλεμου, απείθαρχου και σε κακή κατάσταση. Σε σύντομο χρόνο το ανασυγκρότησε, το εκπαίδευσε, το εφοδίασε με οπλισμό και υλικά, και το μετέτρεψε σε μια γενναία πολεμική δύναμη, που διέπρεψε στα πεδία των μαχών της Ουκρανίας και της Μικράς Ασίας.
Όταν ανέλαβε τη Διοίκηση του Συντάγματος, σε συγκέντρωση αξιωματικών και οπλιτών, μεταξύ των άλλων είπε: «Έρχομαι να συναντήσω την τύχη μου μαζί σας, σε μιαν υπερπόντιο εκστρατεία. Οφείλομε να εκτελέσωμε το καθήκον μας. Ο αγώνας αυτός θα ανοίξει τον δρόμον των εθνικών μας στόχων… Ο δρόμος για την Σμύρνη περνά τώρα από τη Ρωσία… θα ανταποδώσουμε στους Ρώσους τη βοήθεια που μας έδωσαν παλιά, Έτσι, θα δώσουμε στα παιδιά μας τη Σμύρνη και την Πόλη…». Με αυτά τα απλά λόγια εξήγησε ο Πλαστήρας το σκοπό της Εκστρατείας στη Μεσημβρινή Ρωσία. Δυστυχώς, ο δρόμος για τη Σμύρνη περνούσε από τη Ρωσία.
Αρχές Μαρτίου 1919, το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων με Διοικητή τον Νικόλαο Πλαστήρα αποβιβάστηκε στην Οδησσό της Ρωσίας. Πολέμησε ενταγμένο στις Γαλλικές δυνάμεις και σ’ ανεξάρτητες αποστολές στην Οδησσό, στη Σέρμπκα (90 χλμ από την Οδησσό), στην Κρεμυδόφσκα και στο Μπουγιαλίκ. Οι ελληνικές επιτυχίες όμως δεν αξιοποιήθηκαν από τις γαλλικές δυνάμεις, οι οποίες χαρακτηριστικά ήταν υποβαθμισμένες σε μέγεθος και πολεμική ικανότητα. Έγραψε ο Πλαστήρας στη χειρόγραφη έκθεσή του προς την Π. Σ. Δέλτα: «Ήτο οικτρόν το φαινόμενο της αδιαφορίας των συμμάχων. Τα γαλλικά τμήματα δεν είχαν καμμίαν όρεξιν να πολεμήσουν…». Πράγματι, όχι μόνο δεν πολέμησαν, αλλά ούτε βοήθησαν το Ελληνικό Εκστρατευτικό Σώμα και επανειλημμένα το άφησαν εκτεθειμένο με κίνδυνο να εξοντωθεί από το Μπολσεβικικό Στρατό. Ο Ελληνικός Στρατός, τις παγερές αυτές νύκτες του Μαρτίου του 1919 ζούσε σε αντίσκηνα, περπατούσε μέσα στο χιονόνερο και στις θύελλες και, παρόλα αυτά, ο Έλληνας στρατιώτης έγραψε ένα αληθινό έπος. Τότε, και ο Πλαστήρας προσβλήθηκε από φυματίωση, που έκτοτε θα τον τυραννά σ’ όλη του τη ζωή.
Σε μια επιθεώρηση του 5/42 στη Βεσσαραβία της Ρουμανίας, όπου είχε μεταφερθεί, ο Διοικητής του Α´ ΣΣ Υποστράτηγος Κωνσταντίνος Νίδερ είπε στον Πλαστήρα: «Είσαι φτιαγμένος για πολύ γενικότερη δράση. Τα πλαίσια του Στρατού είναι πολύ στενά για σένα», προφητεύοντας το μέλλον του.
Στις 2 Μαΐου 1919 αποβιβάστηκε η Ι Μεραρχία στη Σμύρνη και το 5/42 στις 16 Ιουνίου. Την επομένη κιόλας, στη συνοικία Μπουρνόβας, ο Πλαστήρας βάφτισε ένα κοριτσάκι που το ονόμασε Ελευθερία. Το Σύνταγμα στρατωνίστηκε μέσα στην πόλη της Μαγνησίας. Ο κίνδυνος ήταν μεγάλος για τη διάλυση ενός Συντάγματος που πολεμούσε συνέχεια τα τελευταία οκτώ χρόνια. Ο Πλαστήρας, παράλληλα με τη σκληρή στρατιωτική εκπαίδευση, οργάνωσε αθλητικές εκδηλώσεις, συγκρότησε επιτροπές, καθιέρωσε προπονήσεις, προκήρυξε αγώνες, καθιέρωσε έπαθλα και άλλες διακρίσεις για τους νικητές, σε συνεργασία με τοπικούς αθλητικούς συλλόγους. Οργάνωσε επίσης, πολλές ψυχαγωγικές εκδηλώσεις, όλα αυτά με σκοπό να παραμένει το ηθικό των στρατιωτών ακμαίο και να διατηρείται η στρατιωτική πειθαρχία και η αξιοπρέπεια του μαχητή. Από το Σύνταγμα αυτό αναδείχτηκαν αθλητές που εκπροσώπησαν την Ελλάδα σε διεθνείς αγώνες (Αμβέρσα, Παρίσι, κ.λπ.).
Το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων,του Πλαστήρα, θεωρούνταν μια από τις μαχητικότερες και ικανότερες μονάδες της Στρατιάς της Μ. Ασίας. Είχε δημιουργηθεί ένα πνεύμα Μονάδας που έδινε υπερηφάνεια και ενθουσιασμό στους τσολιάδες σε κάθε τους εκδήλωση και ενέργεια. Σ´ όλα τα τραγούδια τους οι τσολιάδες του 5/42 είχαν επωδό: «Είμαστε λιοντάρια - του Πλαστήρα παλληκάρια». Το Μάρτιο του 1920 άρχισαν οι επιθετικές επιχειρήσεις. Ο Πλαστήρας διατάχθηκε να εκκαθαρίσει τα ελληνικά χωριά από επιδρομές ασύνταχτων ομάδων Τούρκων, τους λεγόμενους Τσέτες, οι οποίοι οργανώνονταν γρήγορα σε τακτικό στρατό, με ιεραρχία και σχέδια επιχειρήσεων. Οι Τσέτες είχαν έδρα τους το Αξάρι. Το Ελληνικό Στρατηγείο διέταξε εξόρμηση και εκμηδένιση αυτής της εχθρικής δύναμης. Έτσι, την 1η Ιουλίου εξόρμησε και το 5/42. Διάνυσε 50 χιλιόμετρα χωρίς στάση και επιτέθηκε εναντίον των Τσετών, οι οποίοι αιφνιδιάστηκαν, διασκορπίστηκαν και άφησαν πίσω τους άφθονα λάφυρα, σώζοντας έτσι και εκατοντάδες γυναικόπαιδα του μεγάλου ξεριζωμού. Η προέλαση συνεχίστηκε ως το Σουζουρλού, όπου και σταμάτησαν.
Η εθνοκαταστροφική μεταπολίτευση την 1η Νοεμβρίου 1920, επέφερε ταχύτατες αλλαγές και στο μέτωπο της Μικράς Ασίας. Απειροπόλεμοι άνθρωποι κατέλαβαν αστραπιαία νευραλγικές θέσεις. Επήλθε παραγκωνισμός του βενιζελικού κόσμου και ρήξη με ανθρώπους που είχαν προσφέρει πολλά στην Ελλάδα. Ο Πλαστήρας, ευτυχώς, ήταν από τους ελάχιστους βενιζελικούς αξιωματικούς που παρέμειναν στην ενέργεια και στη θέση του.
Στις 15 Μαρτίου του 1921 άρχισαν νέες επιχειρήσεις. Το νότιο συγκρότημα της Στρατιάς κινήθηκε προς το Τουλού Μπουνάρ. Ο Πλαστήρας κάνοντας υπερκέραση με το Σύνταγμά του αναγκάζει τους Τούρκους να εγκαταλείψουν τις θέσεις του. Δεν σταματά, συνεχίζει προς το Μπαλ Μαχμούτ, μια σημαντική είσοδο, προς το Αφιόν Καραχισάρ, κάνοντας και εκεί μια γρήγορη κυκλωτική κίνηση. Οι Τούρκοι τράπηκαν σε φυγή. Την ίδια μέρα η Ελληνική Μεραρχία έμπαινε στο Αφιόν Καραχισάρ. Την επόμενη μέρα η προέλαση συνεχίστηκε. Ο Πλαστήρας, πάντα εμπροσθοφυλακή, συνέχισε ώσπου έφτασε στο Ακ Τσαΐρ και το κατέλαβε. Ο δεύτερος και τελευταίος αντικειμενικός σκοπός είχε επιτευχθεί.
Συμμετείχε στην προέλαση προς Κιουτάχεια, είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στην κατάληψη του Ακ-Τσαλκ-Νταγ, με αδιάκοπες μάχες έφτασε προς Εσκή-Σεχίρ, στο Ακίν και στο Σεϊντή-Γαζή βρήκε σοβαρή αντίσταση. Πήρε διαταγή να εξουδετερώσει και αυτή την αντίσταση και σε λίγες ώρες ξεπέρασε το Σεϊντή-Γαζή και βρισκόταν περίπου 20 χιλιόμετρα ανατολικότερα, τάσσοντας τις προφυλακές του και ελέγχοντας το δρόμο από το Εσκή-Σεχίρ προς Άγκυρα. Στους πρόποδες του Κιρκίς-Νταγ απέτυχε της προσπάθειας να κυκλώσει τον Κεμαλικό στρατό. Αν πετύχαινε η ενέργειά του αυτή, ο πόλεμος θα είχε τελειώσει νικηφόρα.
Όταν την 1η Αυγούστου 1922 άρχισε η προέλαση προς το Σαγγάριο, ο Πλαστήρας ήταν πάλι εμπροσθοφυλακή. Οι μάχες που δόθηκαν εκεί ήταν σκληρές, η διοίκηση της Μεραρχίας αλλά και το Στρατηγείο (είχαν αλλάξει μετά το αποτέλεσμα των εκλογών) είχαν έλλειψη πρωτοβουλίας, όχι ξεκάθαρους στρατηγικούς στόχους και δεν υπήρχε άμεση αντίληψη της κατάστασης. Οι πρωτοβουλίες που έπαιρνε παλαιότερα ο Πλαστήρας στα πεδία των μαχών, εκμηδενίστηκαν. Αλλά αυτός, δεν ήξερε μόνο να νικά, ήξερε και να μη θυσιάζει τους τσολιάδες του άδικα. Αναγκαζόταν πολλές φορές να επιχειρεί χωρίς την έγκριση του Μεράρχου. Και γι’ αυτό μάλιστα είχε κατηγορηθεί..
Στον Κασαμπά, στις 25 Αυγούστου του 1922, έμαθε την απόφαση για την οριστική εκκένωση της Μ. Ασίας. Ακόμα και τότε, ο Πλαστήρας, γεμάτος θυμό και οργή, εκλιπαρεί να του δοθεί μια μεραρχία ώστε να σωθεί η Ερυθραία. Η απόφαση όμως είχε παρθεί. Άδικα ρωτούσαν οι Τσέτες τους αιχμαλώτους μήπως είδαν τον «Καραπιπέρ» (Μαύρο πιπέρι) με το «Σεϊτάν Ασκέρ» (Διαόλου Στρατός), δηλαδή τον Πλαστήρα με το Σύνταγμά του.
Από το Νυμφαίο, το Μπουρνάρμπασι και το Κοζαγάτς της Σμύρνης, ο Πλαστήρας φτάνει στο Λεστέρν-Νταγ, όπου καλύπτει τον άξονα υποχώρησης των ελληνικών τμημάτων από τον Τσεσμέ. Από το Καζιμίρ (27 Αυγ.), τα Δύο Αδέλφια (28 Αυγ.), τα Βουρλά (29 Αυγ.) και το Γκιούλ Μπακτσέ (30 Αυγ.), θα περάσει από τα Αλάτσατα και το απόγευμα της 2ας Σεπτεμβρίου το 5/42 εγκατέλειπε τη Μ. Ασία.
Όλα αυτά τα ονόματα που προανέφερα και πολλά που δεν ανέφερα (Σαλιχλή, Ουσάκ, Αλή Βεράν κ. ά), είναι τόποι που είδανε τον Πλαστήρα, τον νιώσανε στο πέρασμά του, τον θαυμάσανε στις ενέργειές του, και δεν … τον λησμονούνε! Κανένας δεν μπορεί να μαντέψει πόσοι θα έμεναν ζωντανοί στην περιοχή της πόλης του Σαλιχλή, 23 Αυγούστου 1922, αν δεν είχε επέμβει ηρωικά ο Πλαστήρας να ανακόψει την τουρκική επίθεση.Ωστόσο, η κατάρρευση του Μετώπου ήταν πια γεγονός. Τα γεγονότα που ακολούθησαν, έφεραν απογοήτευση και πολλές φορές θυμό και λύπη, σε όποια ελληνική ψυχή τα ερευνά μέσα στην ιστορία. Αμέτρητες οι φορές, που το 5/42, και εδώ, έσωσε ελληνικά στρατιωτικά τμήματα από αφανισμό. Η υποχώρηση των Ελλήνων ήταν τόσο άτακτη και ανοργάνωτη, που κινδύνεψε όχι μόνο ολόκληρο το στράτευμα από αφανισμό, αλλά και όλος ο ελληνικός πληθυσμός της Μ. Ασίας.
Το Σύνταγμα του Πλαστήρα ήταν η μόνη στρατιωτική μονάδα που μέσα σ’ αυτήν την πανωλεθρία εφάρμοσε ακριβώς τους κανόνες σύμπτυξης-υποχώρησης με απόλυτα πειθαρχημένο τρόπο, αναλαμβάνοντας ταυτόχρονα και τη διοίκηση άλλων διαλυμένων συνταγμάτων ακόμα και μεραρχίας, με τη σύμφωνη γνώμη των Διοικητών τους. Μετέφερε «εν πλήρει τάξει» τα λείψανα της Στρατιάς της Μικράς Ασίας στη Χίο και στη Μυτιλήνη. Πρόσφερε μέγιστο έργο στη διάσωση της Στρατιάς και του πανικόβλητου ελληνικού πληθυσμού των περιοχών.
Εντωμεταξύ, όμως, δεν είχε κατορθώσει να συγκρατήσει την αγανάκτησή του για τους υπαίτιους της καταστροφής. Τον κυρίευσε ένας θυμός που ξεχείλιζε και που δεν μπόρεσε να κρύψει μπροστά στους Στρατηγούς και το επιτελείο τους, οι οποίοι, γνωρίζοντας την απήχηση που είχε στο στρατό, αλλά και τι ήταν ικανός να κάνει, τρομοκρατήθηκαν, και πολλοί τον συκοφάντησαν και τον κατηγόρησαν. Αυτοί, που μερικές μέρες πριν, τον κοιτούσαν εκλιπαρώντας να τους σώσει από την ανικανότητά τους. Προσπάθησαν, επίσης, να τον απομονώσουν, χρησιμο¬ποιώντας μεθόδους παραπλάνησης, κολακείας και ψεύδους. Διέταξαν το πλοίο «Τήνος», που είχε επιβιβασθεί το Σύνταγμά του, να τον μεταφέρει στη Σάμο, με σκοπό την επιτήρησή του. Ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Κατά τη διάρκεια της πορείας του πλοίου, πήρε την απόφαση ότι έπρεπε αυτό το καθεστώς που έθαβε την Ελλάδα να ανατραπεί, έπρεπε να σωθεί η Θράκη, τα νησιά και αυτός ο ξεριζωμένος λαός. Θα έκανε επανάσταση. Το πλοίο κατόπιν δικής του εντολής προς τον καπετάνιο (που δεν άφηνε περιθώρια αμφισβήτησης), γύρισε προς τη Χίο. Στενοί συνεργάτες του ο Συνταγματάρχης Στυλιανός Γονατάς και ο Αντιπλοίαρχος Δημήτριος Φωκάς, οι οποίοι αποτέλεσαν την επαναστατική τριανδρία της 11 Σεπ. 1922.
Ο Πλαστήρας αναδείχθηκε στα μάτια του έθνους όχι απλά ως ο ήρωας πολεμιστής, αλλά και ένας άνθρωπος με διορατικό πνεύμα που η φύση τον είχε προικίσει πλούσια, με όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά του Ηγέτη. Ήταν όμως φυσικό επακόλουθο, μια τόσο έντονη, ανήσυχη και ρηξικέλευθη προσωπικότητα και με τόση μεγάλη δραστηριότητα στο στρατιωτικό και πολιτικό χώρο, τη μυθική δεκαετία 1912-1922, να διαπράξει και λάθη. Μάλιστα, ο ίδιος στις 7 Οκτωβρίου του 1923, απευθυνόμενος προς όλους τους Έλληνες, είπε «Το πλανάσθαι ανθρώπινον, αλλά το ομολογείν την πλάνην είναι ανώτερος πολιτισμός και ευγενέστερος ανδρισμός Ένας λαός ούτω μόνον σκεπτόμενος αποτρέπει τας εκ της πλάνης συμφοράς και ευημερεί».
Ο Πλαστήρας7, στις 2 Ιανουαρίου 1924 υπέβαλε στο Υπουργείο Στρατιωτικών εγγράφως την παραίτησή του και στις 3 Ιανουαρίου παρέδωσε την εξουσία. Στις 6 Ιανουαρίου 1924 η Δ´ Εθνοσυνέλευση σε πανηγυρική συνεδρίασή της, τον ανακήρυξε «άξιον της πατρίδος» και τον προήγαγε σε αντιστράτηγο
Ο Στρατηγός Νικόλαος Πλαστήρας αποτελεί αναμφισβήτητα μια κορυφαία στρατιωτική φυσιογνωμία και μια ακέραιη πολιτική προσωπικότητα. ¨Ένα σύμβολο, πρότυπο της ανδρείας, της ανιδιοτέλειας, της φιλοπατρίας, του ηρωισμού, της αξιοπρέπειας ,της τιμιότητας, του χρέους και του ανθρωπισμού. Ονομάστηκε «ναυαγοσώστης του έθνους», «άγιος της προσφυγιάς» και «πατέρας των προσφύγων». Υιοθέτησε επτά παιδιά. Πολλά αγόρια πήραν ,ως όνομα, το επώνυμο, Πλαστήρα, και πολλά κορίτσια ως όνομα,το Πλαστηρίτσα. Το εφάπαξ το διέθεσε σε Σανατόριο για τους άρρωστους στρατιώτες. Διέρρηξαν και λεηλάτησαν το σπίτι που έμενε και πήραν 40 χρυσές λίρες και 60.000 δρχ., που προορίζονταν για τα ορφανά,που είχε υιοθετήσει. Δεν απέκτησε σπίτι,και αρνήθηκε να πάρει σχετικό δάνειο. Αρνήθηκε να δώσει δουλειά στον άνεργο αδελφό του και σύνταξη στην αδελφή του. Έζησε 12 χρόνια εξόριστος. Καταδικάστηκε σε θάνατο. Έγινε μια φορά Αρχηγός Κράτους8, και τρεις φορές Πρωθυπουργός. Πέθανε στις 26 Ιουλίου 1953, σε ηλικία 72 ετών9. Το σμόκιν της κηδείας του ήταν προσφορά του φίλου του Διονύση Καρρέρ. Άφησε κληρονομιά 216 δραχμές, δέκα δολάρια , μια λακωνική προφορική διαθήκη «όλα για την Ελλάδα» και την υποθήκη, που έμπρακτα τήρησε στη ζωή του «δεί τον αγαθόν άνδρα παυόμενον της αρχής, μη πλουσιώτερον, αλλ’ ενδοξότερον γεγονέναι».
«Ο Στρατηγός Πλαστήρας φώτισε το στερέωμα του Ελληνικού Ουρανού δι’ απλέτου φωτός και απέδωκεν εις το έθνος την αυτοπεποίθησιν, ήτις τόσον επικινδύνως είχε κλονισθεί. Έθνος το οποίον εις κρισίμους στιγμάς εμφανίζει τοιούτους άνδρας, δύναται μετ’ εμπιστοσύνης ν’ αποβλέπει εις το μέλλον»10.
Στις 4 Νοεμβρίου 1980 η καρδιά του Μαύρου Καβαλάρη, που φυλασσόταν από τον φίλο του γιατρό Αντώνη Παπαϊωάννου, κατ’ επιθυμία του, μεταφέρθηκε στην Καρδίτσα και φυλάσσεται στο Λαογραφικό Μουσείο.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Αγγέλης Βαγγέλης, Ο Μαύρος Καβαλάρης, τ. Α’, Β’, Γ’, εκδόσεις Ένωσης Ελλήνων Λογοτεχνών, Αθήνα 1995.
2 Αναστασάκος Σέφης, Ο Πλαστήρας και η εποχή του, τ. Α’, Β’, Γ’, εκδόσεις Επικαιρότητα, Αθήνα 2007.
2. Αρχείο Π. Σ. Δέλτα, Νικόλαος Πλαστήρας (επιμέλ. Π. Α. Ζάννα), Εκδοτική «ΕΡΜΗΣ ΕΠΕ», Αθήνα 1979.
3. Αρχείο Π. Σ. Δέλτα, Ελευθέριος Βενιζέλος (επιμέλ. Π. Α. Ζάννα), Εκδοτική «ΕΡΜΗΣ», Αθήνα 1987.
4. ΓΕΣ/ΔΙΣ, Επίτομη Ιστορία των Βαλκανικών Πολέμων, Αθήνα 1987.
5. ΓΕΣ/ΔΙΣ, Ο Μακεδονικός Αγώνας και τα Γεγονότα στη Θράκη, Αθήνα 1998.
6. ΓΕΣ/ΔΙΣ, Η Ελλάς και ο Πόλεμος στα Βαλκάνια 1914-1918, Αθήνα 1987.
7. ΓΕΣ/ΔΙΣ, Η Συμμετοχή της Ελλάδος εις τον Πόλεμον του 1918, Αθήνα 1961.
8. ΓΕΣ/ΔΙΣ, Επίτομη Ιστορία της Εκστρατείας του Ελληνικού Στρατού στη Μικρά Ασία 1919-1922, Αθήνα 2002 (1967).
9. ΓΕΣ/ΔΙΣ, Το Ελληνικόν Εκστρατευτικόν Σώμα εις Μεσημβρινήν Ρωσίαν, Αθήνα 1955.
10. «ΙΣΤΟΡΙΚΑ» Ελευθεροτυπίας, Αθήνα 2000.
11. Κέντρο Ιστορικών Μελετών «Νικόλαος Πλαστήρας», «Άξιου της Πατρίδας Μνήμη 1881-1953» του Π. Νάνου, «Εκτυπωτική Καρδίτσας», Μορφοβούνι 2000.
12. Μακρυδημήτρης Αντώνιος, Οι Πρωθυπουργοί της Ελλάδος 1828-1997, εκδόσεις Ι. Σιδέρης, Αθήνα 2001.
13. Πεπονής Ιωάννης, Νικόλαος Πλαστήρας, Αθήνα 1947.
14. Παναγάκος Παναγιώτης, Αντιστράτηγος ε.α., Συμβολή εις την Ιστορία της Δεκαετίας 1912-1922, Αθήνα 1960.
15. Ρίγος Άλκης, Τα Κρίσιμα Χρόνια 1922-1935, Αθήνα 1995.
16. Στρατηγάκης Γ., Ν. Πλαστήρας, Αθήνα 1953.
17. Χατζηαντωνίου Κώστας, Νικόλαος Πλαστήρας - Ιστορική Βιογραφία, εκδόσεις «Παρουσία», Αθήνα 1999.

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Η ορθή ημερομηνία γέννησης του Νικολάου Πλαστήρα είναι 4 Νοεμβρίου του 1881 και όχι 1883, όπως αναφέρεται σ’ όλα σχεδόν τα βιογραφικά του στοιχεία. Βλ. έκδοση Κέντρου Ιστορικών Μελετών «Νικόλαος Πλαστήρας», σ. 8. Πολλές και ενδιαφέρουσες είναι οι σχετικές πληροφορίες του Σέφη Αναστασάκου : Ο Πλαστήρας και η εποχή του, τ. Α’, Β’, Γ’, εκδόσεις Επικαιρότητα, Αθήνα 2007,σσ 71-74. «Το βέβαιο πάντως είναι ότι χωρίς τη διόρθωση της ηλικίας του δεν είχε τη δυνατότητα να εισαχθεί στο « Σχολείο Υπαξιωματικών» και να έχει τη βαθμολογική εξέλιξη μέχρι´του βαθμού του Αντιστρατήγου».
2. Πρόσφατα, βρέθηκαν αξιόλογα ζωγραφικά του έργα, τα οποία παρουσιάστηκαν στο κοινό τον Αύγουστο του 1999 από το «Κέντρο Ιστορικών Μελετών» Καρδίτσας, «Νικόλαος Πλαστήρας».
3. Καταδικάστηκαν, ως υπεύθυνοι της Μικρασιατικής καταστροφής, παμψηφεί στην ποινή του θανάτου, και εκτελέστηκαν στις 11.30 ώρα της 15 Νοεμβρίου 1922 οι: Δημήτριος Γούναρης, Νικόλαος Στράτος, Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης, Γεώργιος Μπαλτατζής, Νικόλαος Θεοτόκης και Γεώργιος Χατζανέστης. Εκεί όπου εκτελέστηκαν υπάρχουν έξι κυπαρίσσια και ανά μια μαρμάρινη πλάκα στο έδαφος με το επίθετό τους, στην οδό Αναστάσεως στα όρια Χολαργού - Παπάγου, δίπλα στον ιερό ναό του Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης. Καταδικάστηκαν, επίσης, σε ισόβια δεσμά, οι: Μιχαήλ Γούδας και Ξενοφώντας Στρατηγός ( Η Δίκη των Έξι, Αρχείο ΔΙΣ/ΓΕΣ).
4. Από το Αντίγραφο Φύλλου Μητρώου ΔΙΣ/ΓΕΣ.
5. Μετά από τη διόρθωση της ημερομηνίας της γέννησής του απο1881 σε 1883 μπόρεσε να λάβει μέρος στις εξετάσεις του « Σχολείου Υπαξιωματικών» ,ό,π. σημ.1.
6. Συγκεκριμένα, η επιφάνεια του Ελληνικού Κράτους από 63.210 έφθασε τα 120.308 τετραγωνικά χιλιόμετρα και οι κάτοικοι από 2.631.952 αυξήθηκαν σε 4.718.221. (Εγκυκλ. «ΠΑΠΥΡΟΣ-ΛΑΡΟΥΣ-ΜΠΡΙΤΑΝΙΚΑ», ΕΛΛΑΣ, τ. Β’, Αθήνα 2002).
7 . Η εργασία αυτή περιορίστηκε, σύμφωνα με τον τίτλο της, στην πολεμική δράση του Νικολάου Πλαστήρα μέχρι την επανάσταση στη Χίο και Μυτιλήνη, την οποία ακροθιγώς μνημονεύω. Δεν αναλύθηκαν και δεν εξιστορήθηκαν τα επόμενα γεγονότα και η δράση του Ν. Πλαστήρα, όπως απλά αναφέρονται στην αρχική επιγραμματική απαρίθμηση ι…ιε, και άλλα επουσιωδέστερα (Ένταξη της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ, 18 Φεβ. 1952, Ψήφιση του νέου Συντάγματος, Λίμνη Πλαστήρα, Απόλυση εκατοντάδων πολιτικών κρατουμένων κ.ά.).
8. Έγινε τρεις φορές Πρωθυπουργός:
α. 3/1/1945 - 8/4/1945, 3 μήνες και 5 ημέρες.
β. 15/4/1950 - 21/8/1950, 4 μήνες και 6 ημέρες.
γ. 27/10/1951 - 11/10/1952, 11 μήνες και 16 ημέρες. (Α. Μακρυδημήτρη, Οι Πρωθυ¬πουργοί της Ελλάδος 1828-1997).
9. «Είναι κοινός ανθρώπινος κλήρος ο θάνατος. Αλλά είναι προνόμιο η δικαίωσις. … Άνθρωποι οι οποίοι έχουν καταργήσει την Ύλην και ασκητεύουν εις τον Ναόν της Ιδέας. Ως Στρατιώτης ησκήτευσες εις τον βωμόν της Πατρίδος. Και ως Πολίτης εις τον βωμόν του Λαού…». (Από τον επικήδειο λόγο του Γεωργίου Παπανδρέου). Βλ. Β. Αγγέλη Ο Μαύρος Καβαλάρης, σσ. 179-180.
10. Β. Αγγελή, Ο Μαύρος Καβαλάρης, τ. Γ’ σ. 183.
Αντιστράτηγος ε.α. Κακουδάκης Ιωάννης/ 29 Ιανουαρίου 2009
Association of the Enosi Smyrneon Powered by Elxis - Open Source CMS.  Copyright (C) 2006-2017 Elxis.org. All rights reserved.