Αρχική arrow Άρθρα - Εκδόσεις arrow Άρθρα Αρχείου arrow «Ο ΠΡΩΤΟΣ ΔΙΩΓΜΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΘΡΑΚΗ 1913-1918»

«Ο ΠΡΩΤΟΣ ΔΙΩΓΜΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΘΡΑΚΗ 1913-1918»

Τρίτη, 15 Φεβρουάριος 2011

«Ο ΠΡΩΤΟΣ ΔΙΩΓΜΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΘΡΑΚΗ 1913-1918»

Εισήγηση για το βιβλίο της Βασιλικής Τσακόγλου που παρουσιάζεται στην Ένωση Σμυρναίων στις 14 Φεβρουαρίου 2011.

Εισηγητής: Φαίδων Παπαθεοδώρου

Papa3eodwrou

Η Ανατολική Θράκη είναι το τμήμα της Θράκης που ευρίσκεται ανατολικά του ποταμού Έβρου. Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους το μεγαλύτερο μέρος της Ανατολικής Θράκης παρέμεινε υπό Οθωμανικό έλεγχο. Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με τη Συνθήκη των Σεβρών, η Ανατολική Θράκη ενσωματώθηκε στην Ελληνική Επικράτεια. Από το 1923, αφού εκκενώθηκε από τον ελληνικό πληθυσμό, ενσωματώθηκε στην Τουρκία με βάση τη συνθήκη της Λοζάνης.

Ο «διωγμός» των ελλήνων στην Ανατολική Θράκη από το Οθωμανικό Κράτος ξεκίνησε το 1913, συνεχίστηκε κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και αποτελεί ένα από τα πρώτα επεισόδια των γενικευμένων «διωγμών» των ελλήνων του δυτικού τμήματος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αυτοί οι «διωγμοί», εκτός από την Ανατολική Θράκη, περιέλαβαν και μεγάλο μέρος της Δυτικής Μικράς Ασίας.

Περισσότερο γνωστοί ίσως είναι οι «διωγμοί» στο Αϊβαλί, στη Πέργαμο, στην Μπάλια, στα μικρασιατικά παράλια της Προποντίδας και των Δαρδανελίων, στις Φώκαιες, στον Τσεσμέ κλπ. Οι δολοφονίες, οι βιαιοπραγίες, το πλιάτσικο και ο «διωγμός» κατά των ελλήνων στη Φώκαια, που έγιναν τον Ιούνιο του 1914, πήραν μεγαλύτερη δημοσιότητα χάρη στον Sartiaux, που ήταν αυτόπτης μάρτυρας, απαθανάτισε τα γεγονότα με τη φωτογραφική μηχανή και είχε το σθένος να τα κάνει αμέσως ευρύτερα γνωστά, ξεσηκώνοντας διαμαρτυρίες στην Ευρώπη.

Πρόσφατα παρουσιάσαμε στην Ένωση Λεύκωμα με φωτογραφίες του Sartiaux και άλλα ντοκουμέντα από το «διωγμό» της Φώκαιας που επιμελήθηκε ο κ. Γιακουμής. Επίσης, έχουμε παρουσιάσει το βιβλίο της κ. Ελένης Χατζούδη-Τούντα «Η Ηλιοστάλακτη από το Γιαλί-Τσιφλίκ της Βιθυνίας», το οποίο αναφέρεται στο «διωγμό» του 1914 των ελλήνων στα μικρασιατικά παράλια της Προποντίδας. Υπάρχουν πολλά λογοτεχνικά βιβλία και δημοσιεύματα προσωπικών μαρτυριών που αναφέρονται στους «διωγμούς» του 1914. Σε πολλά οι «διωγμοί» καταγράφονται σαν μεμονωμένα περιστατικά. Και είναι λογικό να αντιμετωπίζονται έτσι από πρόσωπα που δεν είχαν τη γνώση συνολικών και γενικότερων πληροφοριών. Όμως, φορείς και πρόσωπα που είχαν συνολικότερη γνώση, όπως το Πατριαρχείο, στο οποίο έφθαναν τα δυσάρεστα μηνύματα από πλήθος Κοινοτήτων, οι προξενικές αρχές και το Ελληνικό Υπουργείο των Εξωτερικών, καθώς και οι έλληνες βουλευτές στην Οθωμανική Βουλή, είχαν διαμορφώσει από τότε την πεποίθηση ότι επρόκειτο για οργανωμένο και συστηματικά εφαρμοζόμενο σχέδιο αφανισμού του ελληνικού στοιχείου από την Οθωμανική Επικράτεια. Αυτή η πεποίθηση αποτυπώνεται εκείνη την εποχή στην απόφαση του Πατριαρχείου να κηρύξει την Εκκλησία σε «διωγμό», σε αγορεύσεις ελλήνων βουλευτών στην Οθωμανική Βουλή κλπ. Επίσης, έχει καταγραφεί σε βιβλία που τυπώθηκαν ελάχιστα χρόνια αργότερα, όπως η «Μαύρη Βίβλος» του Πατριαρχείου (1919) και το βιβλίο του Εμμανουήλ Εμμανουηλίδη τότε βουλευτή Σμύρνης στην Οθωμανική Βουλή «Τα τελευταία έτη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας», που τυπώθηκε το 1924, η πρόσφατη ανατύπωσή του οποίου έγινε από τον Νέο Κύκλο Κωνσταντινουπολιτών και παρουσιάστηκε πριν από δυο μήνες.

Σήμερα νέα τεκμήρια ενισχύουν την άποψη ότι αυτοί οι «διωγμοί» αποτελούν μέρος γενικότερου σχεδίου κατά των χριστιανικών εθνοτήτων της συρρικνωμένης, μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και μετά τις κατακτήσεις της Ρωσίας στον Καύκασο, Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το σχέδιο συντάχθηκε από τους Νεότουρκους και, με την ένταξη αυτών στις δομές του Οθωμανικού Κράτους, άρχισε να εφαρμόζεται μεθοδικά ενώ επιδιωκόταν να συγκαλύπτεται ότι επρόκειτο για συνολικό σχέδιο. Σχετικές είναι οι διαλέξεις του κ. Αγτζίδη και του κ. Ουζούνογλου, προέδρου της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Κωνσταντινουπολιτών, που δόθηκαν πρόσφατα εδώ.

Η Ανατολική Θράκη είχε αποτελέσει θέατρο έντονων και επαναλαμβανόμενων πολεμικών συγκρούσεων μεταξύ τούρκων και βουλγάρων πριν από το 1913 με θύματα τον πληθυσμό της περιοχής, όπου το ελληνικό στοιχείο υπερτερούσε. Παράλληλα, η Ανατολική Θράκη αποτέλεσε πύλη εισόδου μουσουλμάνων προσφύγων προς την Οθωμανική Επικράτεια από τα Βαλκάνια, τα οποία είχαν πλέον χαθεί για την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Αυτά τα δυο γεγονότα διαμόρφωσαν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του «διωγμού» των ελλήνων στην Ανατολική Θράκη των ετών 1913-1918, διότι έδωσαν την ευκαιρία στους Νεότουρκους να εκμεταλλευτούν κατά των ελλήνων τη δυσαρέσκεια του ντόπιου μουσουλμανικού στοιχείου από τους διωγμούς των βουλγάρων και να στρατολογήσουν μουσουλμάνους πρόσφυγες στην εφαρμογή του σχεδίου τους. Έτσι, οι «διωγμοί» και η κατατρομοκράτηση του ελληνικού πληθυσμού πήρε ιδιαίτερα βίαιο χαρακτήρα. Κατά την περίοδο αυτή εκατοντάδες ελλήνων κατοίκων της Ανατολικής Θράκης εξοντώθηκαν, χιλιάδες εκτοπίστηκαν στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας και δεκάδες χιλιάδες διώχθηκαν ή υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν την περιοχή και να βρουν καταφύγιο στην Ελλάδα, κυρίως στη Μακεδονία που μόλις είχε ενσωματωθεί στην Ελληνική Επικράτεια.

Σημαντικές πτυχές όλων των παραπάνω πραγματεύεται η κυρία Τσακόγλου στο βιβλίο που παρουσιάζουμε σήμερα.

Ο Πρόλογος αναφέρεται στο ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο. Η Εισαγωγή αναφέρεται στον χώρο, στην εθνολογική σύσταση της Ανατολικής Θράκης και στον ελληνικό πληθυσμό κατά τις παραμονές των Βαλκανικών Πολέμων. Το κυρίως θέμα αναπτύσσεται σε τρία Κεφάλαια: Στο Πρώτο αναλύεται η κατάσταση στην Ανατολική Θράκη κατά τα έτη 1912-1913, στο Δεύτερο αναλύεται το θέμα των απελάσεων και το Τρίτο Κεφάλαιο αναφέρεται διεξοδικά στους εκτοπισμούς.

«Έναυσμα για την εργασία αυτή, αναφέρει η συγγραφέας, αποτέλεσε η καταγωγή μου από τα μέρη της Ανατολικής Θράκης. Παιδικά ακούσματα από ορφανούς γιούς και κόρες και χήρες γιαγιάδες με συζύγους χαμένους στην αναμπουμπούλα του πολέμου, για εξορίες στην «Αρμενία», για τον σεισμό του 1912, για χαμένες πατρίδες μου είχαν γεννήσει πολλά ερωτηματικά για τις αλήθειες, που κρύβονταν πίσω από όλα αυτά».

Στις 255 σελίδες του βιβλίου η συγγραφέας, αξιοποιώντας κυρίως ελληνικές βιβλιογραφικές πηγές και αρχεία του Υπουργείου Εξωτερικών, των Γενικών Αρχείων του Κράτους κ.ά., καταγράφει συστηματικά τα γεγονότα εκείνης της περιόδου φθάνοντας μέχρι τη λεπτομέρεια της τύχης των κατοίκων καθενός οικισμού. Παράλληλα, αναδεικνύει το ρόλο των διαφόρων παραγόντων, τον συστηματικό και προγραμματισμένο χαρακτήρα του «διωγμού», την παραπλανητική δράση του Τουρκικού Κράτους και την «αμηχανία» της ελληνικής κυβέρνησης παρά τις σαφείς πληροφορίες που συγκέντρωνε με τις αναφορές των προξένων. Το βιβλίο εμπλουτίζεται με φωτογραφικά τεκμήρια, χάρτες και παραρτήματα. Αποτελεί ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο για όποιον θέλει να γνωρίσει ή να εμβαθύνει σ’ αυτή τη τραγική περίοδο του Θρακικού Ελληνισμού και γενικότερα του Ελληνισμού της καθ’ ημάς Ανατολής και στη γενοκτονία των χριστιανικών εθνοτήτων της Ανατολής. Τα Συμπεράσματα της συγγραφέως, με τα οποία ολοκληρώνεται το τελευταίο Κεφάλαιο του βιβλίου είναι ιδιαίτερα σημαντικά και ίσως συνοψίζονται στην αφιέρωση του βιβλίου της «σ’ όλους τους αδικοχαμένους Ανατολικοθρακιώτες, που μου χάρισαν ταυτότητα και οι οποίοι θυσιάστηκαν στο βωμό των πιο ετερόκλητων διεθνών συμφερόντων».

Ευχόμαστε στην κ. Τσακόγλου να συνεχίσει με τον ίδιο ζήλο τις έρευνές της και να μας παρουσιάσει σύντομα νεότερα στοιχεία και συμπεράσματα για την ιστορία της ιδιαίτερης πατρίδας της, της Ανατολικής Θράκης.

Ευχόμαστε, παράλληλα και άλλοι ερευνητές, ακολουθώντας το παράδειγμα της κ. Τσακόγλου, να καταπιαστούν με την πρόσφατη ιστορία της καθ’ ημάς Ανατολής και να μας κάνουν κοινωνούς των συμπερασμάτων τους.

Association of the Enosi Smyrneon Powered by Elxis - Open Source CMS.  Copyright (C) 2006-2017 Elxis.org. All rights reserved.